De Tweede Kamer debatteert over het raadgevend referendum. Coalitiepartijen willen er vanaf. Zelfs D66, de partij die het referendum haast belichaamde, begraaft de democratische referendumwet. De uitslag van het Oekraïnereferendum kwam ze zwaar te liggen. Niet alleen is de afschaffing gefundeerd in aannames, bovendien doet de regering geen eer aan de principes die in filosofisch opzicht ten grondslag liggen aan de democratie.

Filosofische grondslag
John Locke was één van de filosofen die met het idee van het sociaal contract kwam. De mens is samengekomen om een staat te vormen. De staat heeft een neutral judge, die onze vrijheden waarborgt. Alle acties van deze judge, ofwel de overheid en het parlement, moet gelegitimeerd worden in het algemeen belang. Dit is één van de belangrijkste voorwaarden voor democratie. Daaruit valt dus af te leiden dat wij onze macht uit handen hebben gegeven aan de overheid, die voor ons handelt en zorgt dat onze vrijheid blijft bestaan.

Macht is uit handen gegeven voor het algemeen belang. Het algemeen belang, dat bepalen wijzelf. Het volk moet daarom de overheid kunnen controleren. Zonder referendum bestaat deze controle institutioneel gezien alleen maar in verkiezingen, die om de vier jaar plaatsvinden. Dat is weinig, zeker als je nagaat dat de makers van belangrijke wetten die invloed hebben op ieders leven alleen dan gekozen worden. De donorwet is een schoolvoorbeeld van zo’n wet. Op elk moment moeten we het parlement op het matje kunnen roepen om zich te verantwoorden, en als het nodig is moet er de mogelijkheid zijn om hun interpretatie van het algemeen belang te corrigeren. Daarvoor is een referendum een pre.

Het volk is dom
Het volk is dom, zegt Roos Vonk op Twitter. Gebleken is dat we met z’n alleen vaak te ondoordacht zijn. Met dit argument kunnen we evengoed de gehele democratie afschaffen. Dit patriarchale idee is overigens nooit gemeten. Het referendum is een belangrijk principe. We moeten oplossingsgericht denken en niet opgeven, maar juist onderzoeken hoe we ongeïnformeerdheid tegen kunnen gaan. Het creëren van een scheidslijn van een elite en ‘het volk’ is niet alleen arrogant, ook een waanvoorstelling. Democratie is voor iedereen, zo ook het referendum.

Controle
Het referendum is een noodzakelijke controle. Niet alleen houdt het de macht waar het hoort, bovendien versterkt het vertrouwen in de democratie en in de regering. Het is broodnodig om recht te doen aan de filosofische grondslag van de democratie. Als je deze in je achterhoofd houdt, ontkom je niet aan het referendum. Het volk heeft de macht, het parlement en de regering zijn onze onderdanen. Niet andersom.

Afbeelding: Wikimedia / Wikipedia Commons