Het Forum voor Democratie organiseert elke woensdag een politiek café in een kelder aan de Herengracht te Amsterdam. Politiek historicus Ewout Klei nam er op 16 september een kijkje. Is het forum een versterking voor onze democratie? Of is het een verzamelplek voor de Eurofobe fringe?

Zieners in de kelder

Als Nederlandse en Europese burgers voelen wij ons vaak machteloos. Volgens een opiniepeiling van Maurice de Hond onderschrijft 39% van de kiezers de stelling van Geert Wilders dat de Tweede Kamer een ‘nepparlement’ is. De Tweede Kamer heeft over veel zaken niks meer te vertellen, dat doet Europa, maar op Europa heeft de Nederlandse burger nauwelijks invloed.

De onvrede leeft al veel langer. Een paar jaar geleden werd het Burgercomité EU opgericht dat vindt dat Nederland uit de Europese Unie moet stappen. Mijns inziens een veel te radicale oplossing voor het probleem dat de EU te weinig democratisch is, maar deze critici signaleren wel een probleem. Het dit jaar door de conservatieve publicist Thierry Baudet in het leven geroepen Forum voor Democratie streeft hetzelfde doel na: om de Nederlandse democratie te redden moet Nederland uit de EU. Het forum organiseert elke woensdag een borrel in hun kelder aan de Herengracht in Amsterdam. Op uitnodiging van historicus Geerten Waling nam ik er afgelopen woensdag een kijkje.

Het Forum voor Democratie is gevestigd in een kleine kelder. De kelder is trouwens mooi ingericht, met stoeltjes, voldoende licht en een koelkast vol met bier, maar je hebt toch een beetje het idee dat het een marginale club is die al deze bijeenkomsten organiseert. Het hele gebeuren deed mij denken aan een kerk. De lezingen zijn preken voor eigen parochie, ter bevestiging en versterking van het eigen geloof, en het leeuwendeel van de bezoekers zijn trouwe ‘kerkgangers’ die er elke woensdag komen. Zelfs wat financiën betreft lijkt het Forum voor Democratie op een kerk. Na de lezing ging er een appetijtelijk meisje met een hoed rond waarin je je vaste vrijwillige bijdrage moest deponeren, hun vrouwelijke diaken zeg maar. Gelukkig kauwden de bezoekers niet op pepermuntjes.

Thierry Baudet is van wetenschapper veranderd in een goeroe, een ziener, een profeet, een charismatische leider. Hij is geen saaie gereformeerde dominee, maar heeft meer weg van een evangelische voorganger die het licht heeft gezien. De vorm is minstens zo belangrijk als de inhoud. Ik ben daar trouwens niet ongevoelig voor. Baudet is een geweldige gastheer, klimt zelfs op de tafel om een ventilator te plaatsen zodat de bezoekers het niet te warm krijgen. Voor zo’n gedreven man krijgt zelfs de grootste cynicus sympathie. Ook is hij een perfecte Chris Aalberts-imitator. Toen ik tijdens het naborrelen zei dat ik TPO-verslaggever Chris Aalberts zo miste, die dit soort bijeenkomsten zo prachtig weet te verslaan, zette Baudet een hoog stemmetje op en vertelde hij mij hoe éénig hij mijn compliment vond.

Visschers verhaal

Hoewel Baudet natuurlijk de eigenlijke ster van alle bijeenkomsten is stond deze avond officieel in het teken van het verhaal van Marco Visscher, freelance journalist bij verschillende kranten en tijdschriften. De keynote speaker werd door onze gastheer aangekondigd als libertariër. Baudet vertelde dat Visscher eigenlijk een tweede keus was, de eerste keus had afgezegd, en Visscher vertelde dat hij drie dagen ziek op bed had gelegen en zich daarom niet zo goed had voorbereid als anders. Met andere woorden: als het een kutverhaal zou worden was het niet hun schuld.

Visscher was voor open grenzen. Waarom mocht je wel vrij goederen vervoeren naar Europa maar geen mensen? Mensen hadden toch ook recht op geluk en mochten toch ook zelf weten waar ze wilden wonen? Visscher beschouwde zichzelf in zekere zin ook als een economische vluchteling: hij groeide namelijk op in de provincie Drenthe maar had de hunebedden en Bartje weten te ontvluchten. Over kennisvlucht, de zogenoemde brain drain, maakte Visscher zich weinig zorgen. Het klopte dat er hoogopgeleide migranten wegtrokken uit ontwikkelingsland, maar migranten bleven altijd contact met hun moederland onderhouden en zorgden voor meer inkomsten daar en stimuleerden ook hun familieleden om vooruit te komen. Dit was veel efficiënter dan ontwikkelingshulp. Migratie was bovendien goed voor de economie waar de migranten naartoe gingen, want de volksverhuizers waren ondernemende mensen: ‘Denk aan al die belwinkeltjes en kapsalons.’ Of hij met kapsalons kapperszaken bedoelde of de roemruchte Rotterdamse caloriebom werd mij echter niet duidelijk, wel dat dit een nogal ongelukkig voorbeeld was.

Toch was Visscher in de loop van de tijd kritischer gaan denken over het vluchtelingenvraagstuk. Hij maakte zich grote zorgen over de islam. Jarenlang durfde hij hier niets over te zeggen en tegenover zijn progressieve vrienden hield Visscher hierover nog steeds wijselijk zijn mond, maar de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo had zijn ogen geopend. Moslimmigranten vormden volgens hem toch wel een risico. De open samenleving moest worden beschermd tegen haar vijanden. Europa moest pal staan voor democratie, voor tolerantie en de vrijheid van meningsuiting. In een kelder vol conservatieven durfde Visscher voor zijn islamkritische standpunt uit te komen, tegenover zijn D66- en GroenLinks-vrienden zei hij niet wat hij werkelijk dacht.

Deze ontboezeming bleef door mijn hoofd spoken. Zouden er meer mensen liegen om maar bij het progressieve wereldje van de spraakmakende gemeente te horen? Of geloven ze echt in wat ze beweren? En dreigt het rechtse intellectuele wereldje van Baudet cum suis niet dezelfde richting in te gaan door nieuwe heilige huisjes te bouwen, ook al zitten ze in een kelder? Misschien heeft de menselijke geest gewoon een tempel nodig waar hij zijn hogere gedachtes kan vereren, zijn goden. Het Forum voor Democratie heeft niet voor niets het Atheense Parthenon als logo.

Idealisme en invloed

Over het Forum voor Democratie als denktank heb ik ook zo mijn twijfels. Natuurlijk is een idealistische grassroots movement die voor meer democratie is als initiatief te prijzen, om dezelfde reden heb ik ook enige sympathie voor het burgerinitiatief GeenPeil (van Baudet en GeenStijl), maar de grote vraag is natuurlijk of dit ook effect sorteren zal. Met hun extreme standpunt – Nederland uit de EU – plaatsen het Burgerforum EU en ook het Forum voor Democratie zich buiten het mainstream debat. GeenPeil wordt alleen gesteund door partijen en politici aan de radicale rechter en linkerzijde: de PVV, Voor Nederland, de Partij voor de Dieren en individuele SP’ers, maar niet door het politieke midden. Ook het Forum voor Democratie beweegt zich te veel rond in de kringen van de Eurofobe fringe en richt zich te veel op de flanken. Sprekers uit het politieke wereldje die door Baudet zijn geïnviteerd waren Gert-Jan Segers van de vijf zetels tellende ChristenUnie en voormalig(!) Europarlementariër van de PVV Lucas Hartong. Uiteraard zullen de ‘Eurofiele’ Sophie in ’t Veld van D66 en Judith Sargentini van GroenLinks een brug te ver voor Baudet en de zijnen zijn, maar je kunt toch best iemand van een middenpartij vragen? Waarom wordt er door de Eurokritische democraten geen opening naar VVD en CDA gemaakt? Of desnoods naar de verstandige mensen in de PvdA? Het partijbureau van de altijd met elkaar ruziënde rooien is immers gevestigd op slechts een steenworp afstand van de Baudetkeller.

Open Europe pakt het een stuk verstandiger aan. Deze Britse denktank en lobbygroep is net als het Forum voor Democratie niet aan een politieke partij verbonden, maar Open Europe heeft op informeel niveau goede contacten met de invloedrijke Conservative Party. Deze partij bereikt natuurlijk veel meer dan de marginale UKIP. Daarnaast heeft Open Europe contacten met veel andere partijen en groeperingen in Europa, zoals bijvoorbeeld VVD en zelfs D66. De Britse denktank heeft gematigde standpunten: men wil minder EU maar absoluut niet uit de EU. De economische integratie, die Groot-Brittannië ook veel heeft opgeleverd, is te waardevol om zomaar te laten vallen. Voormalig directeur Mats Persson, een Zweed, wordt bovendien beschouwd als één van de invloedrijkste internationale leiders op dit moment. Hij is nu net verkast naar Downing Street om daar adviseur Europese Zaken te worden. Een voorbeeld ter navolging voor Thierry Baudet wellicht?

De kloof tussen burger en politiek is van alle tijden, maar vanwege de toenemende invloed van Brussel ten koste van de nationale parlementen lijkt deze kloof groter dan ooit. Hoewel het Forum voor Democratie meer democratie wil slagen Baudet en zijn volgelingen er niet in om de kloof te overbruggen. Hun oplossingen zijn te extreem, ze plaatsen zich daardoor te veel buiten de normale discussie. Een echte lobbygroep zou met constructievere ideeën moeten komen en meer aansluiting proberen te zoeken met de zittende macht. Idealisme is leuk voor de tekentafel, maar voor de werkelijkheid moeten er compromissen worden gesloten.

PS

Toch heb ik GeenPeil maar getekend. Jort Kelder deed het ook. En ik ben heel benieuwd hoe ver de Eurokritische democraten zullen komen.