In Almelo woont een relatief grote Armeense gemeenschap met een eigen Armeens Apostolische Kerk. Op het terrein van deze kerk stond een gedenksteen ter herinnering aan de Armeense genocide, die de dood betekende van naar schatting 1,5 miljoen Armeense, Syrisch-Orthodoxe en Grieks-Orthodoxe Christenen vanaf 1915 in het toenmalige Ottomaanse rijk. Op het eigen terrein van de kerk verrees een groot monument, dat op 24 April 2014 geopend werd, precies 99 jaar nadat deze genocide begon.

De Armeense genocide

In 1943 gebruikte Raphael Lemkin, een Poolse advocaat van Joodse afkomst, die later hoogleraar aan Yale zou worden, het woord genocide voor het eerst. Gevraagd waar het over ging, gebruikte hij in de uitleg de term Armeense genocide.

Hoewel er een klein aantal andersdenkenden is, is er in academische kringen geen discussie of de massale deportatie en hongermarsen, die de overgrote meerderheid van de Armeense en andere Christelijke volken in het Ottomaanse rijk niet overleefden, een genocide is. Het is een genocide. De International Association of Genocide Scholars heeft dit drie maal unaniem erkend. En zij schreef zeer scherpe brieven aan Obama en aan Erdogan die het woord genocide niet durven gebruiken. Alleen verzetten Turkije en Azerbeidzjan zich heftig tegen die erkenning. Formeel is er alleen verzet tegen het woord genocide, want dat er honderdduizenden mensen omgekomen zijn, is onmiddellijk te verifiëren in talloze openbare bronnen.

Formeel is er alleen verzet tegen het woord genocide, want dat er honderdduizenden mensen omgekomen zijn, is onmiddellijk te verifiëren in talloze openbare bronnen.

De Turkse reactie

Na een kleine demonstratie op de openingsdag van het monument, besluit Togan Oral, de consul-generaal van Turkije in Rotterdam, een aantal organisaties bij zich te roepen, meldt het Turkse odatv.com. Hij wil een grotere demonstratie organiseren. Dat gebeurt op 1 juni 2014 in Almelo.

De Turkse regering stuurt en betaalt imams naar de meer dan 140 Diyanet moskeeën in Nederland. De Diyanet is het machtige ministerie van geloofszaken in Turkije. In Nederland is de hoogste baas Mustafa Ünver. Hij is diplomaat en toen hij een tweet stuurde over het opstappen van Kuzu en Öztürk uit de PvdA fractie, veroordeelde PvdA-minister Koenders dat onmiddellijk als inmenging in binnenlandse aangelegenheden, waar Turkije niets mee te maken heeft.

In de Diyanet moskeeën hingen posters waarop stond dat er gratis busvervoer was naar de demonstratie

In de Diyanet moskeeën hingen posters waarop stond dat er gratis busvervoer was naar de demonstratie

In de Diyanet moskeeën hingen posters waarop stond dat er gratis busvervoer was naar de demonstratie en in de vrijdagpreek werd opgeroepen naar Almelo te gaan. Zo’n 5000 mensen demonstreerden in Almelo. Formeel tegen het woord genocide op het monument, maar dat ging er niet subtiel aan toe. Aan de gemeente Almelo was niet gemeld dat er muziek zou zijn. Toch speelde er een Ottomaanse muziekformatie Ottomaanse legermuziek in Ottomaanse kledij. Inderdaad, deze formaties maakten deel uit van het Ottomaanse leger dat de genocide beging.

En tijdens de demonstratie werd de leuze «Karabag ermeniye mezar olacak» van het podium gescandeerd en door de menigte herhaald. Dit betekent: “Karabach zal het graf van de Armeniër worden”.

Al de punten in dit relaas zijn erkend door de Nederlandse regering in antwoord op onze Kamervragen, vooral omdat zij in openbare bronnen staan. De publieke reactie en de reactie van de Nederlandse regering zijn heel erg lauw. Het felste dat Timmermans durfde te zeggen was: “Het kabinet is van mening dat de gebruikte leuzen tijdens de demonstratie in Almelo niet bijdragen aan een oplossing van deze kwestie”.

Wat als Duitsland dit zou doen?

Laten we gewoon een gedachtenexperiment doen. Wat zou er gebeuren als 5000 mensen zouden demonstreren tegen een Holocaustmonument, in aanwezigheid van een militaire band in SS-uniformen die Duitse legermuziek speelt? Met leuzen tegen joden? En als de Duitse ambassadeur in Nederland de organisatie op zich genomen had en het Duitse Goethe instituut de bussen betaald zou hebben? Dit land zou te klein zijn en terecht. De Kamer zou bij elkaar komen, de Duitse ambassadeur zou onmiddellijk ontboden worden. Mijn inschatting is dat bondskanselier Merkel zelf de rel zou moeten sussen door excuses aan te bieden.

Maar hier bleef zelfs een veroordeling uit van de Nederlandse regering. Ook werd geen opheldering gevraagd aan de Turkse autoriteiten. Nee, de burgemeester van Almelo stond de consul gewoon te woord, die opheldering vroeg over de vergunningen voor het monument. Naar wij kunnen nagaan, stelde zij geen tegenvraag.

Welke ruimte geven wij?

In ieder geval kun je Erdogan op één punt beter begrijpen. Hij beschuldigt buitenlandse machten van het organiseren van elk protest in Turkije. Als je eigen regering dit soort protesten in Almelo mee-organiseert, dan snap je dat dit in zijn wereldbeeld past. Hij vindt het normaal dat je ergens anders actief protesten organiseert, maar dan alleen buiten Turkije.

Ontkenning van genocide heeft overigens verreikende gevolgen. Niet voor niets is ontkenning het achtste, laatste en integrale onderdeel van genocide volgens Gregory Stanton, de oprichter van ‘Genocide Watch”. Op dit moment worden minderheden in Irak en Syrië onder ISIS getroffen door de andere zeven stadia van genocide. Vijf oppositiepartijen geven minister Asscher, die de Diyanet vijf jaar in de gaten wil houden, en minister Koenders de gelegenheid om alsnog een afkeurende mening te geven over de bemoeienis van Turkije bij het organiseren van deze demonstratie. Ik ben zeer benieuwd of zij nu wel klare wijn durven schenken.

“Niet voor niets is ontkenning het achtste, laatste en integrale onderdeel van genocide volgens Gregory Stanton, de oprichter van ‘Genocide Watch.”

De antwoorden op de Kamervragen zullen vermoedelijk later deze week volgen.