Nergens in Nederland zitten zoveel mensen in de bijstand als in Rotterdam. In de Heemraadstraat, in de Delfshavense Pupillenbuurt, gaat Jalta de komende maanden op zoek naar oorzaak en gevolg. “Er lopen in deze wijk mannen rond die er trots op zijn tien kinderen te hebben verwekt. Maar ervoor zorgen, ho maar.”

Weken had het allochtone gezin uit Noord-Brabant uitgekeken naar de feestelijke opening van zijn winkel. Maar de familie die vanuit de Oriental Shop Marshan de buurt van oosterse vrouwenkleding en waterpijpen hoopt te voorzien, viel niet het warme welkom ten deel waarop ze had gehoopt. Vijf dagen voor de officiële opening, die gepland stond voor 1 oktober, werd midden in de nacht een steen tegen de ruit gegooid. Het feestje werd tot nader order uitgesteld.

“We kenden de wijk niet,” zegt de moeder van de eigenaar. “We zochten een pandje en vonden het hier.”

Drie op de vier inwoners zijn allochtoon, onder jongeren is dit zelfs vier op de vijf. Er wonen relatief veel gezinnen met kinderen, onder wie opvallend veel eenoudergezinnen.

Arabische lessen

De contrasten in de Pupillenbuurt zijn groot. Terwijl op de stoep voor een advocatenkantoor aan de statige Mathenesserlaan een blanke vrouw met een trolleykoffertje uit haar stralend witte Volvo stapt, hangen in de straat erachter drie Surinaamse kinderen, waarvan de jongste niet ouder kan zijn dan drie jaar, voor een coffeeshop. Aan de begin van deze straat – de Heemraadstraat – hangt een GroenLinks-poster voor het raam van een vooroorlogs herenhuis, schuin ertegenover doemen de eerste schotelantennes op en attendeert een voor het raam geplakt A4tje bij een buurthuis de bewoners erop dat de Arabische lessen voor kinderen weer staan te beginnen. Deze oktoberavond is de Marokkaanse jeugd van de Pupillenbuurt vooral druk met voetballen op stoep, het jatten van fietsen en het slopen van een oude tv die voor een container was gedumpt. Ouderlijk toezicht op straat is nul. De moeders blijven binnen, de vaders zitten met elkaar te kaarten in etnische theehuizen. En daarvan zijn er hier de afgelopen jaren steeds meer bijgekomen.

De omvangrijkste groepen allochtonen in deze wijk zijn van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Kaapverdiaanse komaf. Bij elke stap dieper de buurt in daalt het percentage blanken, tot het moment dat ze helemaal zijn verdwenen. Een volksbuurt in de traditionele zin van het woord is dit al lang niet meer. Deze straten kleuren niet oranje tijdens het WK, maar voor een van de weinige portiekwoningen waar ze afgelopen zomer wél zijn opgehangen, hangen ze er half oktober nog steeds – futloos en verkleurd. Welkom in Het Nieuwe Westen.

infographic_gem_leeftijd

Uitkeringsafhankelijk

Jalta is hier neergestreken om in een serie reportages een beeld te schetsen van de status van de onderklasse in Nederland en om te onderzoeken waarom de verzorgingsstaat faalt in wat feitelijk zijn kerntaak is: het verheffen van de allerzwaksten.

Met ruim een op de tien inwoners in de bijstand (tweeënhalf keer het landelijk gemiddelde) kent Rotterdam van alle Nederlandse gemeenten veruit de hoogste uitkeringsafhankelijkheid. Negen van de twintig armste postcodegebieden zijn te vinden in de Maasstad. Een daarvan is Het Nieuwe Westen, waar ruim 20 procent van de inwoners onder de armoedegrens leeft. Mede als gevolg van het hoge werkloosheidspercentage, het lage opleidingsniveau en het hoge aandeel allochtonen zullen mannen die hier ter wereld komen gemiddeld vier jaar eerder sterven dan hun leeftijdsgenoten uit de rest van Nederland, blijkt uit cijfers van het Erasmus MC.

Mede als gevolg van het hoge werkloosheidspercentage, het lage opleidingsniveau en het hoge aandeel allochtonen zullen mannen die hier ter wereld komen gemiddeld vier jaar eerder sterven dan hun leeftijdsgenoten uit de rest van Nederland, blijkt uit cijfers van het Erasmus MC.

En aan nieuwe aanwas heeft deze wijk geen gebrek. Het aantal kinderen per vrouw ligt in Delfshaven ruim boven het Nederlands gemiddelde.

infographic_bijstand_rotterdaminfographic_bijstand_algemeen

Van kwaad tot erger

“We hebben een vrouw van 35 in de opvang gehad die negen kinderen had – allemaal uit huis geplaatst,” vertelt Olga Zarkov (59), begeleider bij Het Leger Des Heils. “Er lopen in deze wijk mannen rond die er trots op zijn tien kinderen te hebben verwekt. Maar ervoor zorgen, ho maar.”

Jaren later zijn het diezelfde kinderen, niet zelden zonder vader opgegroeid, die voor overlast zorgen in de wijk, weet buurtbewoner Ramon Hardjo, een Surinaams-Javaanse vijftiger die in 1996 het Oude Noorden verruilde voor Het Nieuwe Westen. “Hier wonen grote gezinnen, met weinig geld, in kleine huizen. Jongeren zoeken hun vertier buiten, vinden lotgenoten, en dan gaat het van kwaad tot erger.”

Enorm

Dat blijkt ook uit de cijfers. Van de overlastmeldingen in de Delfshaven komt 30 procent uit Het Nieuwe Westen, in het bijzonder uit de Pupillenbuurt. Een “enorm” aandeel, concludeert de deelgemeente zelf in een rapport. Naast “alledaagse” overlast gaat het vooral om drugsoverlast en diefstal, maar steeds vaker ook om grote criminaliteit. De afgelopen jaren is de Pupillenbuurt verschillende keren opgeschrikt door schietpartijen, waarvan een zelfs in de nabijheid van basisschool De Mozaïek.

De komende maanden zoomt Jalta in op de Heemraadstraat, waar de leefbaarheid met elke meter richting het westen verder afneemt. De straat ontspringt aan het blanke en welvarende Heemraadsplein, doorkruist de buurt horizontaal en te eindigt in de problematische Pupillenstraat. We gaan met bewoners in gesprek, nemen een kijkje achter hun voordeur en gaan onderzoeken wat voor effecten de gebroken gezinnen, de bevolkingsdichtheid, de criminaliteit en de bijstandsuitkeringen hebben op het alledaagse leven in deze straat.