Nederlandse overheden vergaten vandaag de basisregel van crisiscommunicatie: als je het niet zeker weet, kan je het beste niets zeggen.

Het meest afschuwelijke aan een dodelijke schietpartij als die in Utrecht is de onzekerheid. Over de gevolgen vooral. En zodra dat eenmaal is opgehelderd, ook over de oorzaak. In onze 24-uurs (social) mediaeconomie moet elke seconde gevuld worden. Als feiten niet voorhanden zijn, groeit onvermijdelijk de verleiding om dan maar te gaan speculeren over toedracht en motieven. Er zouden meerdere schutters zijn. Schietpartijen op meerdere locaties. Een moskee zou een locatie zijn. Of toch weer niet. De dader zou in Tsjetsjenie hebben gevochten, en met IS is contact hebben gestaan. Of nee hij was een kleine crimineel met een verleden van gewelddadige incidenten. Het is vanwege de nervositeit die een dergelijk incident opwekt allemaal goed voorstelbaar, maar het helpt uiteindelijk niets. Sterker nog, het maakt mensen alleen maar nog nerveuzer – ook al omdat de dader op dat moment nog vrij rondliep.

Van onze overheden zou je verwachten dat ze daarom zo terughoudend mogelijk communiceren. Zolang geen zekerheid bestaat over aard en omvang van het incident, moet alleen het hoogst noodzakelijke worden gemeld, en dan nog met de grootst mogelijke voorzichtigheid. Zo ging het helaas niet. De politie deed zijn best om speculaties te ontkrachten. Al snel kon men dus bevestigen dat het om een schietpartij op een enkele locatie ging. Het leek tot enige noodzakelijke rust te leiden, totdat de woordvoerder van de NCTV in een persconferentie opeens begon over ‘meerdere locaties’.

De Utrechtse burgemeester Jan van Zanen had de droeve taak om te melden dat er drie mensen waren overleden als gevolg van de schietpartij. Het triest stemmende nieuws werd overschaduwd door een onnodige speculatie van zijn kant over het motief: “[Dat] we niet kunnen uitsluiten, sterker nog we gaan uit van een terroristisch motief.” Van ‘we sluiten niets uit’ naar ‘we gaan uit van een terreuraanslag’ is een enorme sprong, een die alleen gerechtvaardigd had kunnen worden door een solide feitelijke onderbouwing. Die was er alleen niet, zodat Van Zanen een paar uur later het weer moest terugbrengen tot het veel algemenere ‘we sluiten niets uit’.

We moeten niet klagen, onze overheid deed het grote vandaag gewoon goed. De dader werd snel geidentificeerd, hij is inmiddels ook opgepakt, zonder verdere schietpartijen. Maar ook het kleinere – de crisiscommunicatie – doet ertoe bij een verschrikkelijk incident als dit. En die crisiscommunicatie was meerdere malen niet goed genoeg. Men voedde de onzekerheid in plaats van die weg te nemen. En vergrootte daardoor het gevoel van paniek. Die les zal men moeten leren. Maar niet nu, want nu past alleen rouw voor de slachtoffers. En dankbaarheid voor het professionele optreden van de politie.