Steeds meer Nederlanders komen in aanraking met gewelddadige rechts-extremistische ideeën. Maar het vroegere stereotype beeld van neonazi-skinheads heeft plaatsgemaakt voor anti-islam- en ‘intellectueel’ rechts-extremisme.

 

De AIVD heeft een kritisch rapport uitgebracht over extreemrechts Nederland, dat u hier kunt downloaden. De opkomst van ISIS en de vluchtelingencrisis hebben een nieuwe vorm van rechts-extremisme, het anti-islamitische rechts-extremisme, een sterke impuls gegeven. Daarnaast zijn er ‘intellectuele’ rechts-extremisten, waarvan het studiegenootschap Erkenbrand uitgebreid wordt besproken in het AVD-rapport. Zij zijn alt-rechts, een ideologische stroming die is komen overwaaien uit de Verenigde Staten, en waarschuwen tegen ‘omvolking’ en ‘white genocide’.

Sociale media als Facebook maken het voor rechts-extremisten makkelijker om elkaar op te zoeken. De dynamiek op sociale media zorgt er bovendien voor dat mensen elkaar steeds in elkaars meningen bevestigen. Gebeurtenissen waarbij de islam op een of andere manier bij betrokken is worden stelselmatig ingezet om een anti-islamitisch narratief te vertellen, waarin een wij-zij-tegenstelling wordt opgeklopt. Niet zelden worden moslims dood gewenst en worden bedreigingen geuit, aldus het rapport. Omdat Facebook soms optreedt tegen racisme en haat wijken extreem-rechtse sociale mediagebruikers uit naar VK, een Russische tegenhanger van Facebook.

Via podcasts en sociale media zijn rechts-extremisten actief. Ook organiseren ze bijeenkomsten. Erkenbrand is niet gevaarlijk in die zin dat de organisatie gewelddadig is. Wel maakt Erkenbrand zich systematisch schuldig aan haatzaaien, het demoniseren van bevolkingsgroepen en wordt er angst gezaaid. Radicaler zijn organisaties als Identitair Verzet, die moskeeën beklimmen om daar met anti-islamitische spandoeken te zwaaien. Nog verder ging een activist van Rechts in Verzet, die moskee intimideerde met een onthoofde pop.  In Nederland is er nauwelijks sprake van rechts-extremistisch geweld. Dat is een groot verschil met Duitsland, waar in 2016 zo’n 1600 geweldsincidenten hebben plaatsgevonden. In Nederland maken extreem-rechtse activisten zich vooral schuldig aan het aanmoedigen van geweld. Het taalgebruik wordt steeds radicaler, steeds opruiender. Bovendien heerst in extreem-rechtse kringen een grote fascinatie voor vuurwapens.

Links-extremisten, zoals AFA, maken wel gebruik van geweld. Dat is volgens hen gerechtvaardigd om het fascisme te stoppen. Rechts-extremisten zijn volgens de AIVD echter minder bang dan vroeger om de confrontatie met AFA aan te gaan, wat bleek uit een actie van Identitair Verzet tegen de krakers van ‘We Are Here’. Identitair Verzet had in een woning vlakbij het pand dat door ‘We Are Here’ was gekraakt een spandoek opgehangen: ‘Illegaal is crimineel’. Voor AFA was dit een reden om het pand van Identitair Verzet te bekogelen met stenen en vuurwerk, en werd bovendien geprobeerd om de voordeur in te beuken. De AIVD vermoedt dat zulke confrontaties in de toekomst vaker zullen voorkomen.

Met hun gewelddadige retoriek bedreigen rechts-extremisten volgens de AIVD de democratische rechtsorde. Vooral kwetsbare mensen, kleine splinterorganisaties en eenlingen kunnen mogelijk van woorden overgaan op daden. De alt-right wil racisme normaliseren. Het uiteindelijke doel is een maatschappij waarin alleen de rechten van blanken gewaarborgd zijn. Als dit gedachtegoed daadwerkelijk mainstream wordt, dan is dat een bedreiging van onze liberale democratie.