De laatste tijd wordt er links en rechts steeds vaker geopperd dat de overheid moet stoppen met het financieren van bijzonder onderwijs. De staat zou geen belastinggeld meer mogen besteden aan onderwijs waarbij kinderen wordt geleerd dat de aarde is geschapen in plaats van geëvolueerd. Ook zorgt de huidige situatie voor segregatie en daardoor in veel gevallen ook mede voor gebrekkige integratie.
Laat ik voorop stellen dat ik de bezwaren en de zorgen die aan bijzonder religieus onderwijs kleven begrijp en voor een groot gedeelte ook onderschrijf. Onderwijs gaat ook om het prikkelen van de nieuwsgierigheid en om met een open blik naar de wereld kijken. Wanneer het onderwijs bestaat uit religieuze dogma’s en wetenschappelijke onjuistheden, gaat er iets mis. Ook heeft het weinig met de vrijheid van godsdienst te maken. Iedere ouder heeft nog altijd het recht om de kinderen religieus op te voeden en in het weekend mee te nemen naar de kerk, moskee of synagoge. Verreweg de meeste buurlanden hebben overigens nooit een systeem gekend waarin religieus onderwijs door de staat werd gefinancierd.
Maar tegelijkertijd is de vrijheid van onderwijs niet iets wat we zonder nadenken door de gootsteen moeten spoelen. De huidige regeling is tot stand gekomen tijdens de zogenoemde ‘pacificatie’ in het jaar 1917. Het was het einde van de zogenoemde schoolstrijd. Liberalen kregen op dat moment hun zin door de invoering van het algemeen kiesrecht terwijl de confessionelen voor elkaar kregen dat bijzonder onderwijs voortaan ook door de overheid werd gefinancierd. Deze afspraak is weliswaar al bijna 100 jaar oud, maar in mijn beleving hebben zowel liberalen als confessionelen hierdoor een zekere historische verantwoordelijkheid. Het afschaffen van religieus onderwijs zal nooit even tussen neus en lippen door mogen gebeuren. Als het gebeurt, hoop ik dat het een zorgvuldig proces zal zijn. Dat neemt niet weg dat het religieus onderwijs geen heilig huisje hoeft te zijn. Integendeel.
Los van de historische context zal het afschaffen van bijzonder onderwijs niet alleen maar positieve effecten met zich meebrengen. Het is nu eenmaal een gegeven dat nog altijd een aanzienlijk gedeelte van de Nederlandse bevolking een religieuze overtuiging heeft. Dan heb ik het niet alleen over christenen, maar ook over moslims. Het is een mooi ideaal om al deze verschillende mensen met z’n allen op openbare scholen te willen plaatsen, maar het is nog maar de vraag of dit voor die scholen en hun seculiere leerlingen wel zo wenselijk is. De huidige segregatie in het onderwijs is weliswaar slecht voor de integratie, maar zorgt er ook voor dat anders onvermijdelijke conflicten uit de weg gegaan kunnen worden.
Bij de afschaffing van religieus onderwijs zullen alle scholen in naam seculier worden, maar in de praktijk zal het vaak gebeuren dat scholen die nu openbaar zijn een grote religieuze invloed krijgen. Een probleem dat ongetwijfeld meer dan eens de kop op zal steken is dat veel islamitische ouders hun kinderen vrij willen tijdens islamitische feestdagen zoals het Suikerfeest of het Offerfeest. Ook het eten en drinken tijdens de ramadan kan conflicten op gaan leveren, zoals we dat in veel buurlanden waar openbaar onderwijs altijd de norm al is, hebben gezien. Ongelovige kinderen werden door meesters en juffen gedwongen hun brood en drinken in de tas te houden omdat het hun islamitische medeleerlingen zou ‘triggeren’. Een onacceptabele situatie die tot elke prijs voorkomen en bestreden dient te worden.
In bepaalde wijken zullen openbare scholen in praktijk religieus zijn omdat een meerderheid van de leerlingen en hun ouders dat is. Mogen ongelovige kinderen een broodje ham eten tijdens de middagpauze? En worden zij straks boos aangekeken wanneer zij tijdens een warme dag in de ramadanmaand een slokje water drinken? Dit zijn situaties die al hebben plaatsgevonden en waarvan we niet moeten ontkennen dat het een onvermijdelijk gevolg is. Hoe ernstig het ook is. Het is de realiteit die we nu al zien op veel middelbare scholen in ons land. Veel islamitisch voortgezet onderwijs is er namelijk niet.
Als de overheidsfinanciering van bijzonder onderwijs wordt gestopt, zullen er normen moeten worden opgesteld die moeten waarborgen dat het seculiere onderwijs ook daadwerkelijk seculier is. Religieuze meerderheden op een openbare school zullen nooit hun religieuze wil aan de ongelovige minderheid mogen opleggen. Als deze normen niet worden gehandhaafd, wordt het tegengestelde bereikt van wat de bedoeling is van de afschaffing. Namelijk het tegengaan van religieuze dominantie en het bevorderen van een open blik naar de buitenwereld.
Ik verwacht dat op termijn de huidige situatie onhoudbaar is. Steeds meer partijen twijfelen openlijk aan de legitimiteit van religieus onderwijs met belastinggeld. Bovendien worden religieuze boodschappen aan het adres van kinderen als indoctrinatie beschouwd. Wat mij betreft is dat deels terecht en deels ook onterecht, maar het maakt wel dat het draagvlak steeds verder afbrokkelt. Het zal een proces moeten zijn waarbij niet over één nacht ijs gegaan moet worden. Maar onvermijdelijk is het.
Het probleem in deze discussie zijn de makkelijke ‘sweeping statements’ van een seculiere meerderheid, waardoor je kunt ophouden met nadenken. Seculier of openbaar onderwijs is niet waardenvrij. De wetenschap heeft niet het finale antwoord gegeven op vragen rond het ontstaan van de aarde, het klimaat, de geschiedenis etc. Laat staan allerlei maatschappelijke thema’s, die onvermijdelijk aan de orde (moeten) komen op school. De consequentie van afschaffen van de financiering (niet de subsidiëring, want het openbaar onderwijs wordt dan net zo goed gesubsidieerd) is dat een meerderheid in de Tweede Kamer de inhoud van het onderwijsprogramma bepaalt. Daar heb ik geen vertrouwen in, zeker niet nu die meerderheid steeds vaker over links gaat. Kijk wat voor rampen bij ‘onderwijsvernieuwing’ in de jaren zeventig en tachtig zijn aangericht en die gelukkig grotendeels aan het bijzonder onderwijs zijn voorbijgegaan. Consequentie van de redenering van de voorstanders van afschaffing is dat als islamitische partijen 76 zetels halen al het onderwijs op islamitische leest wordt geschoeid. Er is niks aan de hand met het bijzonder onderwijs; het levert al jaren goede resultaten af en geen extremisten. Als er een probleem is met een paar islamitische scholen, pak die dan aan. Andersdenkenden de mond snoeren, ik dacht dat we die tijd hadden gehad.
Belangrijkste aspect wordt niet aangeroerd. Waarom als er problemen zijn met de Islam het Christelijk onderwijs afschaffen. Want daar komt in feite afschaffing van bijzonder onderwijs op neer. Als er problemen met de islam zijn pak de problemen dan ook bij de islam aan.
Waarom zouden ouders niet in vrijheid zelf mogen bepalen welke school, in lijn met hun opvoeding, past bij hun kinderen.
Nu wordt er natuurlijk gezegd dat er geen verbod is maar dat het alleen om de subsidiëring van het bijzonder onderwijs gaat. Maar als bijzonder onderwijs niet meer gelijk als het openbaar onderwijs bekostigd zou worden, zullen de meeste Nederlandse burgers dit onderwijs niet meer kunnen betalen. Dan wordt het elite onderwijs voor de happy few zoals in veel andere landen. Want bijzonder onderwijs is vaak en niet toevallig beter dan openbaar onderwijs. Het mooie van Nederland is juist dat het bijzonder onderwijs beschikbaar is ongeacht je inkomen.
Het Christendom is het fundament van ons Westers cultureel erfgoed zowel voor christenen als voor niet christenen. Juist nu van belang om dit erfgoed te koesteren. Het openbaar onderwijs is grotendeels al ten prooi gevallen aan het linkse multiculturalisme. De christelijke scholen zijn het beste in staat ons erfgoed te koesteren. Daarom brengen ook veel niet christenen hun kinderen naar christelijke scholen en niet naar staatsscholen.
Op de openbare school van mijn kinderen werd in de aanloop naar de kerstdagen alle christelijkheid vermeden. Dus wel ‘O denneboom”, “Rudolf het rendier”en “Jingle Bells”, maar geen “Nu zijt wellekome” of “‘t is geboren het heilig kind”. Ik vond dat bizar, maar er waren klaarblijkelijk ouders die als de dood waren dat hun onschuldige bloedjes van kinderen toch zo maar op school een beetje met dat verderflijke Christendom zouden worden geïndoctrineerd… Dat was nou net niet waarom ze voor een openbare school hadden gekozen.
Mijn kleinkinderen zitten nu weer op een soort van oekomenische school, en daar valt toch wel zo nu en dan het woord “god”, ja, ‘t is heus. Het verraste mij, omdat ik ook van scholen op christelijke grondslag zo langzamerhand het idee had gekregen dat ze daar helemaal geen donder aan dat Christendom deden. Ik heb wel oud-leerlingen van christelijke scholen ontmoet die niet bleken te weten wie Job was en nooit hadden gehoord van de barmhartige Samaritaan.
In mijn visie hoort Bijbelse geschiedenis so wie so óók in het openbare onderwijs, en moeten er met Kerst ook christelijke liedjes gezongen kunnen worden, al is het maar omdat die meestal van muzikaal iets betere kwaliteit zijn. Maar ach, wie ben ik?
Moeilijk probleem met de islam. Bestond in mijn tijd niet. Meisjes hoofddoekjes op in de klas op een openbare school? Mag in Nederland, in Frankrijk niet en met goede redenen. Het alternatief is bijzonder islamitisch onderwijs. Is dat goed, is dat slecht voor de integratie? Is integratie iets wat per se moet en is segregatie uit den boze? Kun je integratie forceren als je op de openbare school niet alleen hoofddoekjes toestaat maar ook een gebedsruimte inricht, zodat die gezellige moslima’s ook op een openbare school kunnen komen en o zo gezellig samen met niet- islamitische kinderen kunnen opgroeien? Of moet je strikt vasthouden aan de principes van de openbare school, dus geen gebedsruimte en geen hoofddoekjes in de klas (laat staan van de juf voor de klas). Maar dan komen die islamitische leerlingen misschien niet meer. Dan willen die gesegregeerd naar islamitisch bijzonder onderwijs. En zou dat erg zijn? Als islamitisch onderwijs gecontroleerd aan wettelijke kwaliteitseisen voldoet -maar dat is tot dusver zelden of nooit het geval- wat is er dan tegen islamitisch bijzonder onderwijs?
Verder goed punt van @Robert hierboven. Te oordelen naar de kwaliteit scoort het bijzonder onderwijs behoorlijk goed. Alleen dat islamitisch bijzonder onderwijs is niet helemaal onproblematisch. Hangt in mijn ogen helaas ook samen met de aard van de islam, al sluit ik niet uit dat er fatsoenlijke vormen van islam zij die niet de wil dwarsbomen tot de minimaal noodzakelijke aanpassing aan kernwaarden van onze westerse maatschappij (de vraag welke dat precies zouden zijn laat ik gemakzuchtig maar even onaangeroerd liggen).
Maar het idee dat je het probleem met het islamitisch bijzonder onderwijs oplost door dan maar alle bijzonder onderwijs af te schaffen (zoals ik wel eens hoor bepleiten) lijkt mij onzinnig.
“Het Christendom is het fundament van ons Westers cultureel erfgoed zowel voor christenen als voor niet christenen”. Lijkt mij een boude stelling. Maar een belangrijk fundament is het zeker, en dat inderdaad ook wel degelijk voor niet-christenen.
Ik heb niet goed voor hoe het momenteel gesteld is met het christelijk onderwijs, maar heel zeker dat dat onderwijs vrij is van linksig multiculturalisme ben ik niet.
Waarom geen openbare scholen waar ook alle godsdiensten worden besproken naast de “geschiedenis”. Dus het christendom, Jodendom, islam, boeddhisme, hindoeïsme en Darwin. Algemene ontwikkeling heet dit. Het moet wel neutraal gegeven worden zonder een docent die zijn/haar overtuiging oplegt.
En verder natuurlijk wel kerstliedjes en een kerstboom. Stille Nacht is het mooiste kerstlied, vertaald wereldwijd. https://en.wikipedia.org/wiki/Silent_Night
Dat is een Nederlandse traditie naast zwarte Piet.
En waarom mogen Nederlandse kinderen geen broodje met ham eten! Dus erwtensoep wordt ook afgeschaft! Op islamitische scholen moeten toch ook vakken als biologie gegeven worden? Er bestaat toch één eindexamen!