Op deo volente 15 maart 2017 zullen er weer Tweede Kamerverkiezingen worden gehouden in ons land. Wat worden de belangrijkste verkiezingsthema’s? Welke coalitie is het meest logisch? En wat gebeurt er als niet alles gaat volgens het ‘normale’ scenario?

Politieke strategie

Er zijn historische basislessen als politieke strategen verkiezingen voorbereiden. Economische thema’s zijn meestal beslissend en buitenlandse onderwerpen vrij oninteressant. Iedereen kent de uitroep van Bill Clinton ‘It’s the economy stupid’, bedacht door James Carville, zijn adviseur in de strijd tegen Bush senior. De vraag is echter of deze wijsheid ook op 15 maart 2017 zal gelden, wanneer in ons land de Tweede Kamerverkiezingen worden gehouden.

Premier Mark Rutte heeft om tactische redenen Geert Wilders als zijn belangrijkste tegenstander aangewezen. Hij weet dat een coalitie met hem vrijwel uitgesloten is, dus hij kan naar hartenlust op hem inhakken en op de volgens peilingen grotere PVV.

Het partijprogramma van de PVV staat op een A4-tje. Dit is een briljante move omdat het programma, in tegenstelling tot dat van vrijwel alle andere partijen, wel zal worden gelezen.

Kernthema’s met PVV als katalysator voor Rutte III

Wilders heeft als kernthema’s voor zijn partij de-islamisering; Nederland uit de EU en veel cadeautjes voor de kiezer. Deze cadeautjes zijn: geen eigenrisico zorg; huren omlaag; AOW weer terug naar 65 jaar; bezuinigingen thuiszorg terugdraaien; betere ouderenzorg; lagere inkomstenbelasting en halvering motorijtuigenbelastingen. Bovendien wil Wilders alle subsidies schrappen voor ontwikkelingshulp, windmolens, kunst, innovatie en de publieke omroep.

De partijstrateeg van Wilders, PVV kamerlid Martin Bosma, geldt als brein achter Wilders en zijn programma.

Zijn analyse kan niet anders zijn dan dat er slechts vier kernthema’s zijn:

  • Angst voor meer vluchtelingen annex islamisering
  • Agressie tegen de EU bureaucratie die onze soevereiniteit aantast
  • Falende en dure (ouderen)zorg
  • Al tien jaar stagnerende koopkracht bij een groot deel van de bevolking

Twee belangrijke primair niet-economische aandachtspunten dus, vrij uniek in een verkiezingscampagne.

Kiezersgroepen

Tegen deze analyse lijkt weinig in te brengen en dan gaat het erom welke boodschappen door de diverse partijen moeten worden afgegeven.

De grootste kiezersgroepen zijn:

  • Het toenemend grote aantal ouderen
  • Lager opgeleiden die niet hebben geprofiteerd van het herstel van onze economie
  • Middenklasse, deels hoger opgeleid, die aan alle kanten wordt bedreigd door gebrek aan zekerheid voor werk, flexibilisering arbeidsmarkt en (IT) innovatie. Ze hebben vaak relatief lage inkomens zoals bij politie, verpleging en onderwijs, of als ZZPer met te weinig werk

Het is geen gewaagde veronderstelling dat de partij die het grootste aantal van deze kiezers achter zich weet te krijgen de verkiezingen met gemak zal winnen. Zij zullen bediend moeten worden met oplossingen voor de genoemde thema’s, die vooral aan het buikgevoel van deze groepen appelleren.

De twee belangrijkste protestpartijen hebben ieder hun eigen specifieke benadering. De PVV richt zich vooral op lager opgeleiden en ouderen, terwijl 50plus zich overwegend alleen richt op ouderen. Beide partijen hebben daar, als we uitgaan van de opiniepeilingen, groot succes mee. Daarnaast hebben we nog DENK, die pro-islam is en voor lager opgeleiden opkomt, en VNL, een soort PVV-light, dus zonder de bijna manische anti-islam gevoelens.

Gevestigde partijen: kernthema’s en wie appelleert aan wie?

VVD: Loon na(ar) werken, hard immigratiebeleid, EU hervormen

De VVD heeft een probleem. De partij heeft traditioneel veel aanhang bij ouderen en middengroepen. Daar leeft echter veel onlust over de niet nagekomen beloften van Rutte en de lastenverhogingen die zijn kabinet heeft moeten doorvoeren. Rutte heeft zich al verontschuldigd voor zijn loze kreten over 1000 euro extra voor iedere Nederlander, geen geld meer naar Griekenland en geen aantasting van renteaftrek bij hypotheken.

Rutte zal de kiezer moeten overtuigen dat zeker de middengroepen de komende jaren erop vooruit zullen gaan, dat er betere zorg komt en minimaal geen aantasting van de AOW/pensioenen bij ouderen. Daarnaast moet de immigratie worden beperkt en de EU worden hervormd.

Aanvullend heeft partijgenoot Edith Schippers zich gekeerd tegen de radicale islam. Fractievoorzitter Halbe Zijlstra is het boegbeeld van de partij om verdere toevloed van vluchtelingen tegen te gaan. Hij is voor een harde integratieaanpak.

Wat de EU betreft, de VVD zal gaan voor minder bureaucratie en betere, meer dienstverlenende, bestuurders. De partij zal betogen dat uittreden uit EU in niemands belang is, waarbij de VVD wellicht zal verwijzen naar eerste negatieve ervaringen met Brexit begin volgend jaar.

CDA: gezin en platteland, verder idem VVD

Het CDA vist in grotendeels dezelfde electorale vijver als de VVD. Sybrand Buma cum suis zullen dan ook niet aflatend bij kiezers hameren op de onbetrouwbaarheid van Rutte en zijn VVD en op de betrouwbaarheid van henzelf.

Het CDA zal een traditioneel accent op het gezin als hoeksteen van de samenleving aanbrengen en minder anti-islam zijn, mits moslims zich aan onze normen en waarden houden.

Verder zullen de christendemocraten vergelijkbare boodschappen uitzenden als de VVD. Het CDA is sterk op het platteland, waar veel lager opgeleiden wonen. In de groeiende stedelijke agglomeraties kan de partij echter niet meekomen met de VVD.

D66: onderwijs, pro EU en belastinghervorming

Het imago van D66 is duidelijk: vooral de hoger opgeleiden, inclusief de in goeden doen zijnde middenklasse, voelen zich hier thuis. D66 bestaat uit het verlichte deel van de natie. Soms bekruipt je echter het onbehagelijke gevoel dat ze nog nooit een arbeider hebben ontmoet. Beter onderwijs is een kernpunt van D66 en het pro-EU beleid staat niet ter discussie.  De partij wil voorts een humaan en rechtvaardig vluchtelingenbeleid, vrij tolerant.

D66 is de enige partij die consequent aandringt op het eindelijk hervormen en vooral vereenvoudigen van het belastingstelsel, dat niets meer met efficiency te maken heeft en bij uitvoering de middenklasse zal bevoordelen.

De D66-aanhang zal waarschijnlijk beperkt blijven en achterblijven bij die van de VVD en CDA. Dit komt omdat de lagere middenklasse zich niet thuisvoelt bij het elitaire D66, zeker niet met boegbeeld Pechtold. Hij heeft iets weg van een nét iets te perfect geklede dandy.

GroenLinks en PvdA: nivellering, duurzaamheid en opkomen voor zwakken

Deze partijen zijn waarschijnlijk, ondanks de te verwachten beperkte omvang, nodig voor een coalitie die over een meerderheid in Tweede en Eerste Kamer kan beschikken. Zie hiervoor ook mijn artikel:  Doorpolderen, radicaliseren of revolutie?

Kort samengevat gaat het om de stelling dat minimaal vier partijen nodig zijn voor Rutte III, als de PVV buiten de regering moet worden gehouden.

De VVD wordt, als we deze redenering volgen, de grootste, gevolgd door het CDA. D66 zal alleen toetreden tot het kabinet als er ook een linkse partij meedoet, want anders wordt het kabinetsprogramma te rechts. Dat is voor D66 de voorkeursoptie. Ze willen liever over links dan met de traditionele christelijke partijen in zee. Minimaal is dus of de PvdA of GroenLinks noodzakelijk om tot een meerderheid te komen. Beide partijen treden echter niet toe zonder de ander, anders wordt links te zwak. Daarmee komen we dus op vijf coalitiepartijen.

GroenLinks en PvdA vissen ook grotendeels in dezelfde electorale vijver, namelijk vooral bij de weinig verdienende middenklasse en de lage inkomens, ook bij de koopkracht verliezende ouderen. Beide partijen hebben daarnaast aantrekkingskracht voor een kleine groep hoogopgeleide linkse idealisten. GroenLinks legt meer accent op jongeren en duurzame economie, de PvdA vindt ouderen en zwakken in de samenleving belangrijker die afhankelijk zijn van uitkeringen.

De EU wordt door beide partijen overwegend positief benaderd. PvdA en GroenLinks zijn daarnaast voor een humaan vluchtelingenbeleid.

PvdA en GroenLinks zullen nivellering van inkomens eisen, om de onderkant van de samenleving betere levensomstandigheden te bezorgen.

Als PvdA en GroenLinks in het kabinet komen dan wordt Rutte III een soort voortzetting van Rutte II, maar dan in betere tijden, waardoor ook het thema duurzaamheid meer aandacht krijgt.

Voor de kiezer zal deze vijfpartijencoalitie echter een vrij onbevredigende combinatie worden, vanwege de vele compromissen, maar er is nauwelijks een alternatief.

SP, PvdD, ChristenUnie, SGP en hun marginale rol

Deze partijen zullen in deze benadering geen beslissende rol spelen bij de komende verkiezingen. De SP komt op voor vooral de lager opgeleiden en ziet de staat als bewaker voor meer rechtvaardigheid. Partijleider Emile Roemer zal het veld ruimen als hij weer de te verwachten teleurstellende resultaten boekt.

De Partij voor de Dieren zal zich blijven keren tegen de bio-industrie en doet vooral een beroep op linkse idealisten. De ChristenUnie zal vooral via haar traditionele aanhang onder de middenklasse streven naar meer sociale rechtvaardigheid. De SGP ten slotte zal inzetten op behoud van traditionele waarden in haar orthodoxe geloofsgemeenschap.

NB: issue islamitische vreemdelingen

Mijn bovenstaande analyse geldt alleen als er een min of meer ‘normale’ verkiezingscampagne wordt gevoerd.

Indien er echter onverhoopt weer stromen vluchtelingen onze kant opkomen en/of er weer veel terroristische aanslagen plaatsvinden in Europa, dan zal er slechts een dominerend verkiezingsthema overblijven, namelijk ‘islamitische vreemdelingen’, en zal het debat gaan over hoe we hiermee moeten omgaan.

In dit scenario zal de PVV mogelijk substantieel winnen, wellicht zelfs op 40 zetels uitkomen (de partij heeft er in de Tweede Kamer nu twaalf, wat komt door de afsplitsers).

Het zou een waarschuwing voor de gevestigde partijen moeten zijn beter op dit thema te zijn voorbereid. Partijen zouden bijvoorbeeld moeten eisen dat onze buitengrenzen veel beter worden bewaakt. Tevens moet men verlangen dat het thema integratie streng maar rechtvaardig zal worden aangepakt.