Nationalistische retoriek is alom aanwezig vandaag de dag in de politiek en het publieke debat. Sommigen worden erdoor geïnspireerd, anderen komt het de keel uit. Nu is het absoluut waar dat nationalisme donkere kanten kan hebben. Je hoeft alleen maar de geschiedenisboeken te lezen om te beseffen waar bepaalde vormen van nationalisme toe kunnen leiden. Maar dat betekent niet dat nationalisme ten allen tijde slecht hoeft te zijn. Hedendaagse denkers, waaronder de Canadese filosoof Will Kymlicka,  de Britse politieke wetenschapper David Miller, de Belgische filosoof Patrick Loobuyck en de Nederlandse historicus en aspirant-politicus Zihni Özdil hebben reeds geschreven over een liberaal, inclusief, nationalisme, wat sociale cohesie in een samenleving kan versterken, en ertoe leidt dat burgers van die samenleving op een inclusieve wijze bereid zijn om de waarden van die samenleving uit te dragen en te verdedigen.

 

Russische dreiging

Wanneer we naar het Europa van vandaag de dag kijken dan zien we dat bepaalde waarden absoluut onder druk staan, zowel vanuit onze eigen Europese samenlevingen als vanwege aanvallen van buiten. En dan heb ik het nu niet over de dreiging van het islamisme, waar we eveneens mee te kampen, maar aan een niet minder actuele en gevaarlijke dreiging, namelijk die van de illiberale democratie, gesteund door Rusland.

Want vanuit Rusland is er een duidelijke beweging gaande om Europa te verzwakken. Een verzwakt en versplinterd Europa is in het belang van Rusland, wat een sterke tegenhanger op het Euraziatische schiereiland als een bedreiging ziet, niet geremd wil worden in de (her)uitbreiding van het moederland en liberale, democratische, oppositie in eigen land vreest. Daarom steunt Rusland in Europa radicaal-linkse en radicaal rechtse partijen. En deze partijen hebben één ding gemeenschappelijk: ze zijn tegen het Europese project van verdere Europese integratie.

Europese politieke partijen, van het Duitse Die Linke tot aan het Franse Front National, onderhouden dan ook goede banden met Poetins Rusland. En Poetin op zijn beurt opereert geraffineerd om Europa te verzwakken. Onder meer met de inzet van het instrument propaganda, en het verspreiden van desinformatie. Ook in Nederland ervaren we hier de effecten van, met onder andere kandidaat-Kamerlid Thierry Baudet van het Forum voor Democratie dat samen met een aantal anderen feilloos in de Russische pogingen om het vertrouwen in nationale instituties te verzwakken trapt.

 

Inclusief nationalisme

Met belangrijke verkiezingen dit jaar op komst in Europa is de vraag of wij, Nederlanders, Europeanen, dit laten gebeuren. En om die vraag te kunnen beantwoorden zouden we toch ook even een kijkje moeten nemen aan hoe het er aan toe gaat aan de andere kant van de Atlantische oceaan. Er valt veel op de Verenigde Staten op te merken, maar waar we de Amerikanen voor kunnen prijzen is dat er daar wel degelijk een liberaal nationalisme aanwezig is, wat Amerikanen onderling bindt, wat hun trots maakt op hun land, en wat hen ertoe aanzet de waarden van dat land uit te dragen, en te verdedigen waar nodig.

Donald Trump speelt daar nu op in, door juist op een meer illiberale manier aan dit nationalisme te appelleren. Trump’s voorbeeld zouden we dan ook geenszins na moeten volgen, maar met een oproep om Amerika (weer) groot te maken is an sich niets mis. Zolang het gaat om het uitdragen van de waarden waar Amerika voor staat, die vastgelegd zijn in de Grondwet, en die tot uiting komen in het opkomen voor de rechten en vrijheden van burgers , het bestrijden van vijanden die deze bedreigen, en het ernaar streven om Amerika tot een betere plaats op deze aardbol te maken.

Van een dergelijke houding kunnen wij in Europa nog wat leren. Daarom is het tijd dat wij Europeanen ook Europa (weer) groot gaan maken. Het wordt tijd dat wij ook hier een liberaal, inclusief, nationalisme uit gaan dragen. Een nationalisme wat de verlichtingswaarden centraal stelt, wat opkomt voor de liberale democratie, wat rechten en vrijheden beschermt, wat burgers onderling met elkaar verbindt, en wat weerstand biedt jegens partijen van binnen en buiten Europa die een bedreiging vormen voor Europa, en voor datgene wat Europa tot Europa maakt: onze verworvenheden. Wanneer we dat doen kunnen we er gezamenlijk naar streven om Europa tot een betere plek op deze wereld te maken, en te houden. Een Europa waar we van houden, en waar we ook pal voor staan.

Zeker in een tijd waarin Amerika steeds meer in zichzelf gekeerd raakt, en waar Trump ondertussen een aanval op het hart van Europa voorbereidt, is het een goede zaak wanneer Europeanen opkomen voor Europa, waarbij Europa weer leert op zichzelf te staan en haar eigen boontjes te doppen. Een sterk, verenigd, Europa, met een robuust Europees asielbeleid en een sterke Europese defensiemacht is daarvoor nodig. Daarnaast is het ook van belang dat werkloosheid en ongelijkheid bestreden worden en dat toegang tot goede zorg overal in Europa gegarandeerd is. Tot slot dienen iliberale elementen die hun machtspositie misbruiken om de liberale democratie uit te hollen, zoals dat nu in Hongarije en Polen gebeurd, hard aangepakt te worden. Zij knagen immers aan de grondvesten van onze voornaamste Europese verworvenheid: de liberale democratie.

In een tijd waarin Europa van alle kanten bedreigt wordt is het geen overbodige luxe wanneer burgers de noodzaak voelen om weer voor Europa op te komen, om zich niet te laten verdelen, maar om schouder aan schouder te staan met de mede-Europeaan tegen de illiberale, anti-Europese krachten die het avondland op dit moment bedreigen. Laat ons dan ook vanaf heden een liberaal, Europees, nationalisme uitdragen. Time to make Europe great Again.