In minstens 13 landen in Europa kun je gemakkelijk en goedkoop van naam veranderen. Dit probleem is al jaren bekend bij de politie, maar de regering doet alsof het nieuw is. Voor mensen die iets te verbergen hebben, biedt dit een manier om terug te keren naar West-Europa zonder schulden, straffen en andere vervelende zaken uit het verleden. Om de omvang en de gevolgen van het probleem beter te begrijpen willen Sharon Gesthuizen (SP) en Pieter Omtzigt (CDA) een hoorzitting organiseren en meer opheldering van de regering.

Begin november presenteerde RTL nieuws een rapport (PDF) over identiteitsveranderingen, dat in april 2014 door de politie geschreven was. In 13 landen in Europa kun je heel gemakkelijk en goedkoop – soms kost het minder dan €10 –  je namen wijzigen en een nieuw paspoort krijgen. Ideaal natuurlijk als je iets te verbergen hebt. Het was ook niet per ongeluk dat oorlogsmisdadiger Karadzic al eerder van identiteit en uiterlijk veranderd was om aan de rechter te ontsnappen.

Voor de Nederlandse sociale zekerheid is dit natuurlijk een drama. Terugvorderingen uit het buitenland van toeslagen worden dan zeker onmogelijk en ongewenste vreemdelingen kunnen zich vrolijk weer melden bij de grens met een andere identiteit.

De Kamer wilde graag uitleg, inclusief een feitenrelaas. Wanneer wist het kabinet hier iets van, hoe erg is het probleem en welke acties zijn/worden in gang gezet. Een standaard vraag zou je denken. Minister Plasterk en staatssecretaris Teeven besloten zich niet op te laten opjagen en kwamen op 10 december met een brief plus feitenrelaas  (PDF) en met een onderzoek (PDF).

Het feitenrelaas begint met: “Eind 2013 kreeg de politie signalen vanaf de werkvloer dat sprake zou zijn van de mogelijkheid om in sommige Oost-Europese landen legaal de eigen voor- en achternaam te laten wijzigen, en een identiteitsdocument te krijgen op de nieuwe naam.” Voor de niet-geoefende lezer van kabinetsstukken: er staat niet “kreeg de politie voor het eerst signalen.” Er staat alleen dat de politie signalen kreeg. Dan volgt er een onderzoek, dat nu dus is afgerond en er wordt actie aangekondigd. Eindelijk wordt onderzocht hoe de buitenlandse persoonsnummers, zeg maar het BSN,  opgeslagen kunnen worden. Die kun je in de meeste landen namelijk niet veranderen. Alleen al vanwege het feit dat andere landen zoals Griekenland en Bulgarije andere alfabetten hebben is dat zinnig. Immers de namen kun je op verschillende manieren herschrijven. We hebben hiervoor overigens al eerder gepleit bij emigratie/immigratie en de belastingen. Toen was het niet mogelijk.

En jawel hoor, eind december verschijnt een scriptie van een medewerker van de Matching Autoriteit. Die is opgericht om de identiteit binnen de strafrechtketen vast te stellen. De scriptie – die helaas nog niet op internet staat – staat vol praktijkproblemen waar mensen in de strafrechtketen tegenaan lopen om de identiteit vast te stellen.

Neem bijlage 4, een politiesignalering uit februari 2013, die toen wijd verspreid is. U weet wel, zo’n A4’tje dat je kunt ophangen in politiebureaus en begint met het logo van de politie.

“Door de vreemdelingenpolitie Utrecht zijn de afgelopen twee jaar verschillende onderzoeken ingesteld naar identiteitsveranderingen van inwoners van verschillende Oost-Europese landen. Meermalen werd vastgesteld dat deze naamswijzigingen samenhingen met pogingen om een ongewenstverklaring in Nederland te ontlopen. De sterk verbeterde kwaliteit van identiteitsdocumenten in deze landen maakt vervalsing moeilijk. Daarom kiezen personen die tot ongewenst vreemdeling zijn verklaard of tegen wie een inreisverbod is uitgevaardigd, er vaker voor een nieuwe onbesmette identiteit aan te nemen en opnieuw Nederland in te reizen.

Het Duitse Bundespolizeipräsidium heeft in december 2011 reeds een waarschuwing doen uitgaan naar haar Europese partners in verband met dit fenomeen. Daarbij werd aangegeven dat een naamsverandering in de Balkenstaten Kroatië, Bosnië-Herzegovina, Macedonië, Kosovo en Albanië eenvoudig was aan te vragen. Een verandering van geboortedatum en persoonsnummer (vergelijkbaar met het Nederlandse BSN) zou echter niet mogelijk zijn.

Een greep uit de onderzoeken van de afgelopen jaren leverde de volgende informatie op:

–        Een ongewenst verklaarde Bosniër werd na zijn uitzetting tot twee maal toe opnieuw in Nederland aangetroffen met een officieel afgegeven paspoort met een andere voor-en achternaam;

–        Een ongewenst verklaarde Albanees werd na zijn uitzetting in Nederland aangetroffen met een officieel afgegeven paspoort met daarin een wijziging van de namen en het persoonsnummer! (uit onderzoek bij Interpol Tirana bleek dat het paspoort op reguliere wijze was verstrekt);

–        Een ongewenst verklaarde Georgiër werd na zijn uitzetting in Nederland aangetroffen met een officieel afgegeven paspoort met daarin een wijziging van de voor- en achternaam.

De naamsverandering komt vaak pas aan het licht na dactyloscopisch onderzoek.

Uit onderzoek bij de Georgische autoriteiten is gebleken dat het voor Georgische staatsburgers mogelijk is om binnen een maand voor-en achternaam te wisselen. Het is mogelijk om een naam aan te geven van een directe voorvader of een voorvader in de opgaande lijn, mits men verwantschap kan aantonen. Ook is het voor Georgische staatsburgers toegestaan om meerdere paspoorten op dezelfde naam in bezit te hebben. Dit maakt het mogelijk om aantekeningen in een paspoort door de Nederlandse autoriteiten, bijvoorbeeld omtrent beëindiging van het rechtmatig verblijf in Nederland ‘buiten beeld’ te houden bij controles door politie of Marechaussee.

“Bovenstaande informatie is via de informatiemakelaars gedeeld met de afdelingen Vreemdelingenpolitie in Nederland. De verwachting is dat met de toetreding van de Balkanstaten tot de EU in de komende jaren, de Nederlandse politie in toenemende mate met dit fenomeen te maken krijgt”

De politie, die onder het departement van Teeven valt, signaleerde het probleem dus al jaren eerder in heel Nederland, nadat zij er onderzoek naar gedaan had. Duitsland waarschuwde Nederland en er is onderzoek gedaan in Georgie.

Er is onderzoek gedaan in Nederland en er is internationaal contact geweest. Duitsland waarschuwde Nederland vier jaar geleden al. De politie heeft gewaarschuwd en zag dat het probleem groter was. De enigen die hiervan niet op de hoogte waren, waren dus de bewindspersonen in het kabinet die over politie, justitie en de registratiesystemen gaan. Daarop werd geen actie ondernomen.

Laat staan dat andere databases ook even meegenomen werden in het onderzoek, dat dit jaar eindelijk wel gedaan werd: denk aan de belastingdienst, de belastingdienst/toeslagen, sociale verzekeringen en verkeersboetes. Dan kon het probleem wel eens groter zijn dan de enkele duizenden dubbele identiteiten die nu gevonden zijn en weten we ook wat voor een schade het heeft opgeleverd. Voor elke niet van fraude verdachte Nederlander koppelt het kabinet nu alle databases, die het heeft en kan vinden, aan elkaar. Maar voor mensen die zich hier met verschillende identiteiten melden, gebeurt dat niet. Dat is op zijn minst de verkeerde volgorde van koppelen, zullen we maar zeggen.

Na deze signalering brak in Nederland het probleem met de Bulgarenfraude, waar ook veel persoonsgegevens ontbraken. En toch lijkt de overheid niet in staat in te grijpen, terwijl het probleem bij de mensen die dagelijks met hun voeten in de klei staan, evident is.

Wij willen nu  snel een hoorzitting met mensen die het probleem eerder gesignaleerd hebben en de matching autoriteit, wiens expertise niet gehoord is voor de brief. Pas dan kunnen we beoordelen hoe groot het probleem is en of de voorgestelde maatregelen de problemen oplossen of niet. Daarna kunnen we het kabinet, dat zelf kennelijk iets minder geneigd was zijn oor te luister te leggen bij haar eigen mensen, bevragen..

Voor zo’n hoorzitting is een Kamermeerderheid helaas wel vereist net als  toestemming van de minister voor wie deze mensen werken. Het lijkt ons toch evident dat de regeringspartijen hier een oplossing willen hebben om Nederland veilig te houden. En om fraude met onze sociale zekerheid niet gemakkelijk te maken.