Leon Korteweg brandt zich aan hete hangijzers. 

 

 

Rationele islamkritiek

Het valt vrijdenkers als mij vaak zwaar om aan te tonen dat wij rationele islamkritiek (proberen te) leveren en geen ordinaire moslimhaters zijn, die helaas ook bestaan. Ik vind alle religies onzinnig en keer mij tegen religieuze opvattingen en de daaruit voortvloeiende praktijken. Uiteraard zit er ook veel onschuldige onzin tussen en soms zelfs wat goeds. Desalniettemin zijn religieuze praktijken te vaak schadelijk en zelfs (levens)gevaarlijk voor mens, dier en milieu. De islam is hier geen uitzondering op.
Tegelijkertijd heb ik niks tegen individuele personen die toevallig gelovig zijn en nauwelijks kwaad doen, zeker omdat zij van mening kunnen veranderen en hun geloof afwerpen, wat op grote schaal ook gebeurt in onze seculariserende wereld. Zelf heb ik ook het christelijk geloof waarmee ik ben opgevoed verlaten, al ben ik nooit verregaand geïndoctrineerd noch gedomineerd. Vergeleken met miljoenen andere afvalligen was het voor mij een peulenschil, maar dat is een verhaal voor een andere keer.

Juist omdat ik niks tegen de spreekwoordelijke huis-, tuin- en keukenmoslim heb die gewoon het geloof voor zichzelf houdt en er niemand anders mee schaadt (afgezien van besnijdenis), was ik aanwezig bij het Malieveld-protest tegen Trumps moslimban. Ik ben ook heel blij dat die gisteren gelukkig is opgeschort. Moslims hebben net als ieder ander het recht om te gaan en staan waar zij willen. Niet iedere moslim is automatisch een salafist of zelfs jihadist, evenmin is elke christen een theocraat of zelfs kruisvaarder. Dit klink vanzelfsprekend, maar tegenwoordig kun je als rationeel islamcriticus niet voorzichtig genoeg zijn om je te distantiëren van ‘dom rechts’. Je wordt namelijk heel snel uitgemaakt voor ‘racist’ en ‘islamofoob’ door ‘dom links’. Men begrijpt niet dat de islam geen ‘ras’ is en dat ‘islamofobie’ een uiterst misleidende propagandaterm is.

 

Regressief links

Het is dat domme linkse gedachtegoed dat ik nu op de korrel wil nemen. Voor dom links heeft de Brits-Pakistaanse liberale moslim Maajid Nawaz het begrip ‘regressief links’ uitgevonden. De term is terecht gemunt om dit intellectuele dwaalspoor te onderscheiden van progressief links, dat – net zoals liberaal rechts – de waarden van de Verlichting uitdraagt.
In het kort is het een poging van een groep linkse denkers om kritiek op sommige ideeën en praktijken van ‘minderheden’ (denk vooral aan moslims, maar ook aan Afro-Amerikanen, Joden, Chinezen etc., bij voorkeur een recente immigrantengroep) in de samenleving te smoren, door deze kritiek politiek-incorrect te verklaren en alle critici te verketteren. Dit wordt gedaan met als doel om degenen, voor wie deze ideeën en praktijken een belangrijk onderdeel zijn van hun identiteit, te beschermen. De achterliggende gedachte is denk ik nobel, maar de gevolgen ervan zijn desastreus. De enige manier om misstanden aan te kaarten is kritiek, in de vorm van beschaafde of minder beschaafde serieuze uitspraken enerzijds of humor anderzijds. Wanneer kritiek onmogelijk wordt gemaakt, blijft het probleem voortbestaan en kan nog verergeren.

 

Nawaz wijst erop dat vooral de ‘minderheden binnen de minderheden’ hier last van hebben: vrouwen, homo’s, gehandicapten, andersdenkenden enzovoort, met een bijvoorbeeld islamitische of Afro-Amerikaanse achtergrond. Deze dubbele minderheden worden onderdrukt door de heersende moraal van die bevolkingsgroep. Als het in een moslimgemeenschap normaal is om vrouwen (50% van de mensheid, weet je nog?) een strenge kuisheid op te dringen, te slaan en te verbieden enig beroep van maatschappelijke betekenis uit te oefenen, dan mag je daar volgens regressief linksen niks van zeggen. Daarmee zou je alleen maar vreemdelingenhaat tegen alle moslims aanwakkeren, ook als moslimvrouwen zelf protesteren tegen hoe zij mishandeld worden. Deze vrouwen zouden dan zichzelf maar moeten redden: wij als externen met een westerse cultuur kunnen ons niet bemoeien met de ‘interne aangelegenheden’ van een andere cultuur.

 

Multicultureel paternalisme

Dit paternalisme gaat vaak zo ver als het ergerlijke, uiterst neerbuigende cliché-argument dat ‘de islam nog maar zo’n jonge religie is, 600 jaar jonger dan het christendom, zij hebben meer tijd nodig om volwassen te worden’. Zelfs geleerden beweren dit nog wel eens. Wat is dit voor een absurd idee? Wil je zeggen dat die honderden miljoenen vrouwen nog zes eeuwen mogen wachten tot zij eens een keer hun rechten zullen krijgen? Die gedachte vind ik talloze malen beledigender voor de islam dan alle Mohammedcartoons bij elkaar.

Deze paternalistische gedachte gaat vaak verder met de stelling dat de islam een ‘renaissance’ of ‘Reformatie’ of ‘Verlichting’ nodig heeft of momenteel doormaakt. Die gedachte is misschien zo gek nog niet, al zijn dat wel zeer verschillende concepten die ook niet zomaar zijn toe te passen op de 21e-eeuwse islam. Een Reformatie volgens het vroegmoderne christelijke voorbeeld, toen het westerse christendom uiteenviel in tientallen elkaar bloedig bevechtende stromingen en sekten, is niet bepaald wenselijk. De titel van Ayaan Hirsi Ali’s (verder zeer belangrijke) boek Heretic: Why Islam Needs A Reformation Now is daarom nogal ongelukkig gekozen. We willen die barbaarse Reformatieoorlogen (en het daaruit ontstane model van staatsgodsdiensten, die geen andersgelovige inwoners tolereren) toch niet herhalen? Maar de Verlichting, de ongebreidelde zoektocht naar waarheid en goedheid vanuit het vrije denken buiten de traditionele kaders om, ja, daar kunnen we wat mee.

 

Misplaatst gevoel van solidariteit

Dus, hoe gaan we anno 2017 de islamitische vrouw emanciperen? Het ongelofelijk dwaze en teleurstellende antwoord dat veel niet-islamitische vrouwen (en mannen) hierop geven is de hoofddoek of hijab. Dat hebben zij dezer dagen uit een vast goedbedoeld, maar compleet misplaatst gevoel van solidariteit omarmd als symbool voor de emancipatie/integratie van moslimvrouwen dan wel moslims in het algemeen.

Deels kun je het de hoofddoekapologeten ook niet kwalijk nemen, omdat veel moslimvrouwen die in het vrije westen zijn opgegroeid zélf geloven dat een doek om je hoofd je ‘vrijheid’ geeft. Dat is toch een rare bewering voor een kledingstuk dat door de religie wordt voorgeschreven om de kuisheid van de vrouw te bewaren en mannen niet te verleiden? Want het is zogenaamd altijd haar schuld als zij wordt verkracht.

Of mijn lezing een ‘correcte’ interpretatie is van de Koran/Hadith, is me hier om het even: feit is dat deze massaal zo wordt uitgelegd en daarom aangeraden dan wel verplicht gesteld wordt in ontelbare islamitische landen en islamitische gemeenschappen. Denk aan landen als Iran en Saoedi-Arabië, waar miljoenen vrouwen graag zonder hoofddoek zouden leven. Trouwens, een heleboel vrouwen doen dat nu ook stiekem – vooral in Iran is er nu een sterke protestbeweging, waaraan ook mannen meedoen door juist als man wel een hijab te dragen.

Regressief links snapt dat niet of wil er niet van weten. Zij hebben nou eenmaal bepaald dat hijabdracht pro-moslima-emancipatie is en promoten het als zodanig. Ook op de Women’s March (die ik verder volkomen steunde) vlak na de beëdiging van Donald Trump waren er niet-islamitische vrouwen te zien die hoofddoeken droegen in de vorm van de Amerikaanse vlag. De Iraanse activistengroep tegen de hijabplicht, My Stealthy Freedom, maakte een pakkende video om deze misplaatste daad van ‘solidariteit’ terecht te wijzen.

‘We the people are greater than fear’ is het tijdens de Women’s March veel gebruikte symbool dat de ‘Amerikaansheid’ en ‘vrijheid’ van moslimvrouwen middels de hijab moet promoten. Dit zal vast de integratie van moslimvrouwen en moslims in het algemeen in de VS vergroten, en lijkt daarom in eerste instantie sympathiek. Deze vrouw heeft ook make-up op met haar lange wimpers en rode lippen, is dus moedwillig aantrekkelijker gemaakt en er kan dus moeilijk beweerd worden dat ze haar haren bedekt omdat ze niet te aantrekkelijk voor mannen wil zijn.

Tegelijkertijd versterkt dit het beeld van de hoofddoek als het uniform van islamitische vrouwen. Dat is onwenselijk in een open, ontzuilde samenleving waarin men elkaar op grond van gelijkwaardigheid zou moeten bejegenen. En waar geloof een privézaak zou moeten zijn waar je niet de hele dag mee wordt geconfronteerd, laat staan mee kunt worden gestigmatiseerd. Het vergroot ook de sociale druk op islamitische vrouwen die geen hijab willen dragen om dat te gaan doen.

 

Verkracht de niet-hoofddoekdraagsters a.u.b.?

En dat brengt ons bij de foto bovenaan: een protest gisteren in Wenen tegen een Oostenrijks verbod op volledige gezichtsbedekking (dus niet alle typen hoofddoeken worden verboden). Een vrouw demonstreert mee met het bord ‘Hijab is empowerment’. Vermoedelijk is ze zelf geen moslim is; ze draagt namelijk zelf geen hoofddoek en tenzij ze een bekeerlinge is, maakt haar blonde haar het onwaarschijnlijk dat ze de islam van haar (voor)ouders heeft.  Wat wil ze hiermee eigenlijk zeggen? Is zij zelf ‘unempowered’? Geldt de autoriteit van islamitische geschriften en imams voor moslimvrouwen, maar niet voor haar? Zegt ze tegen potentiële verkrachters: blijf van hoofddoekdraagsters af, je moet mij, een niet-doekdraagster, hebben?

 

Hoewel ik persoonlijk tegen het idee ben dat enig hoofddeksel zou moeten worden gedragen om redenen van godsdienst (want onzin) of kuisheid (want seksisme), vind ik wel dat iedereen het recht heeft om er een te dragen, zo lang dit niet geheel gezichtsbedekkend is. De Oostenrijkse regering stelde dat ‘een open samenleving open communicatie vereist. Volledig gezichtsbedekkende sluiers op openbare plekken zijn daar het tegendeel van en deze zullen worden verboden.’ Daar ben ik het mee eens. Maar verder kan de staat ook niet gaan. Meer overheidsdwang werkt contraproductief.

 

Niet vrouwen kleed je kuis, maar mannen handen thuis

De rest is een debat tussen burgers. Wij hebben de plicht om vrouwen juist te bevrijden van het autoriteitsargument dat ze een hoofddoek nodig hebben, omdat een bepaald oud boek of een zekere geestelijke dat zegt. Ook het idee dat het zogenaamd omwille van kuisheid nodig is om mannen niet te verleiden tot ongewenste intimiteiten of verkrachting moeten we slopen. Juist mannen, zowel moslim als niet-moslim, moeten dat weerspreken. Anders zouden ze eigenlijk zeggen dat ze zich tegenover niet-hoofddoekdraagsters niet zouden kunnen beheersen. Ook zouden doekdraagsters daarmee het signaal uitstralen dat potentiële verkrachters beter hun niet-doekdragende zusters moeten aanvallen, die het dan aan henzelf te danken zouden hebben.

Overigens hebben doekdraagsters er geen probleem mee om zich met make-up mooier en aantrekkelijker te maken, wat de zaak weer ingewikkelder maakt. Voorts zit er mijns inziens ook een idee van bezitterigheid achter: binnenshuis is de hijab niet verplicht als de moslimvrouw alleen is met haar echtgenoot. Haar schoonheid, naaktheid en seksualiteit is eigendom van haar man. Dat deze buitenshuis moet worden afgeschermd is een uiterst seksistische manier om een ander persoon voor jezelf te ‘claimen’. Moslimvrouwen moeten dat spel niet meespelen. Ik heb dan ook veel respect voor degenen die de hoofddoek weigeren en zich kleden zoals ze willen.

 

Het juiste linkse antwoord op de hijabproblematiek werd wat mij betreft gegeven na de massa-aanrandingen in Keulen tijdens oud en nieuw 2015/16. In Amsterdam protesteerden jongeren van GroenLinks, PvdA, D66 en SP tegen het idee dat seksueel geweld de schuld is van vrouwen (in het algemeen) die zich te schaars zouden kleden: ‘Niet vrouwen kleed je kuis, maar mannen handen thuis’. Waarom zou links dan voor moslimvrouwen ineens een uitzondering maken en de hijab aanbevelen? Juist omdat je voor vrouwenemancipatie bent, moet je tegen de hijab zijn.

 

Omslag: Deze foto van een Weens protest tegen een verbod op gezichtsbedekkende sluiers werd gedeeld door Iraaks atheïst en mensenrechtenactivist Faisal Saeed Al Mutar met de tekst: ‘This is left wing version of Alternative facts.’