In Catalonië lopen de spanningen momenteel hoog op. De lokale overheid is van plan om op 1 oktober een referendum te organiseren over onafhankelijkheid voor de regio. De Spaanse overheid ziet er echter niets in. Zij menen dat het houden van een referendum hierover alleen al illegaal is en sturen extra agenten naar de regio om te voorkomen dat het referendum gehouden wordt. De Catalaanse politie wordt zelfs buiten werking gesteld.

Dit komt allemaal wel heel repressief over. Het is nog lang geen uitgemaakte zaak dat een meerderheid van de Catalaanse bevolking voor onafhankelijkheid gaat stemmen, maar door zo overspannen te reageren zorgt de Spaanse regering er vooral voor dat het sentiment wordt vergroot. De reden dat men onafhankelijk wil worden ligt namelijk in het feit dat de Catalanen zich onderdrukt en uitgebuit voelen door Spanje. Dit sentiment is al stokoud. Onder dictator Franco werd de Catalaanse cultuur zelfs verboden.

Maar juridisch gezien staat de Spaanse regering wel in haar recht. Het harde ingrijpen mag misschien onverstandig zijn; het is wel legitiem. Catalonië heeft niet het recht om zich eenzijdig onafhankelijk te verklaren. Bovendien: mocht een nipte meerderheid zich voor de onafhankelijkheid uitspreken, dan zijn er nog altijd Catalanen die gewoon Spaans willen blijven. Moeten die dan tegen hun wil hun Spaanse paspoort inleveren? Een van de fundamenten van een democratie is nu juist dat minderheden te lijden krijgen onder een dictatuur van de meerderheid.

Het nationalisme zoals dat in de 19e eeuw is opgekomen ging ervan uit dat ieder volk het recht heeft op zelfbestuur en zelfbeschikking. Dit heeft de kaart van Europa zoals we die vandaag kennen grondig gevormd. Maar nog altijd bevinden zich minderheden in landen. Veel daarvan hebben überhaupt geen eigen staat. Is het hebben van een eigen staat een absoluut recht? Zeker niet per definitie. Mocht een meerderheid van de Friezen zich ooit van Nederland willen afscheiden, dan heeft de Nederlandse regering tot die tijd nog altijd de plicht om zorg te dragen voor alle staatsburgers in Friesland. En dus ook voor degenen die hun Nederlandse nationaliteit helemaal niet kwijt willen raken. En zo is het ook in Spanje: de regering kan simpelweg niet toestaan dat Catalonië zich zomaar afscheidt omdat een meerderheid van de inwoners dat wenst.

Toch was het allicht beter geweest wanneer er iets minder overspannen op de aanstaande gebeurtenissen gereageerd was. Door het referendum met letterlijk harde hand de kop in te drukken, zal de geest niet terug in de fles gaan. Mocht het referendum uitwijzen dat een meerderheid van de Catalanen onafhankelijkheid wil, dan kan de Spaanse overheid altijd nog die eis van de hand wijzen. Nu lijkt het voorlopig nog onrustig te blijven.

 

Afbeelding: het parlement van Catalonië, Wikimedia Commons.