Nederland heeft in Europa  te maken met een aantal elkaar tegenwerkenden krachten, die onze welvaart acuut bedreigen. Gevaren komen uit alle windrichtingen, de belangrijkste ontwikkelingen zijn: 

Brexit in het Westen

Nederlandse regeringen – zo ook premier Rutte – beklemtoonden altijd graag de speciale band die ons land met ‘Londen’  had. Die werd overigens alleen door Nederlanders gevoeld, want Engelsen zijn traditioneel veel meer geïnteresseerd in de VS en Commonwealth landen als Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, maar ook voormalige leden als India en Zuid Afrika. Niettemin de handelsbelangen met het VK waren altijd belangrijk en verder konden we bij hen altijd terecht als we weer eens EU-sceptisch wilden zijn.

Maar het VK moet, nu het voor Brexit heeft gekozen, binnen twee jaar handelsakkoorden sluiten met de hele wereld. Een gigantische taak naast moeizame onderhandelingen om los te komen van de EU. Die processen zullen alle aandacht van het kabinet May in beslag zal nemen. De VK economie zal volgens het IMF een substantieel negatief effect door Brexit te verwerken krijgen. Ook door de steeds lagere koers van het pond is dat slecht voor onze exportpositie, zeker als er geen gemeenschappelijke  markt meer is. Discontinuïteit ontstaat ook in de VK-landen Schotland en Noord Ierland, die evenals EU lid Ierland worden meegesleurd door de Engelse drang naar ‘ Spendid Isolation’.

Dominantie buurman Duitsland                                        

Onze relatie met Duitsland is een ‘ marriage de raison’. Historisch hebben we buiten omvangrijke handel met onze grootste partner weinig gemeenschappelijks, de Tweede Wereldoorlog buiten beschouwing gelaten. Tot de Eerste Wereldoorlog was Duitsland een feodaal land terwijl Nederland al eeuwen een vrijplaats was voor handelaren en intellectuelen uit de hele wereld. Wij hebben de blik meer gericht op de wereldzeeën dan op het Europese continent waar we ook historisch weinig van weten. De oriëntatie van Duitsland was traditioneel gericht op het Oosten en niet op het Westen. Adenauer en De Gaulle hebben daarnaast de Frans-Duitse as ontwikkeld als leidende kracht binnen de EU. Andere landen, zeker de kleine, hebben betrekkelijk weinig invloed en kunnen slechts beperkt bijsturen zolang zij lid willen blijven.

Duitsland is steeds machtiger geworden terwijl Frankrijk economisch en dus politiek steeds verder achterop raakt. Bondskanselier Merkel wordt door velen als de laatst overgebleven de facto leider binnen EU gezien Onomstreden is zij niet want zij oogstte forse tegenwind met haar welkom-politiek voor vluchtelingen, ook in eigen land. Duitsland is evenals Nederland overstroomd met miljoenen vooral mohammedaanse immigranten. Het land deelt met Nederland (Frankrijk en andere landen) dezelfde politieke problemen: radicalisering van links en rechts, waarbij de stemming steeds meer anti Islam en anti (slecht geïntegreerde) buitenlanders is. Niemand moet door het instabiele klimaat dat hier het gevolg van is raar opkijken als er volgend jaar heel andere regeringen zijn en ook Merkel exit is.

Noord/Oost-Europa als cultuur bewakers

In tegenstelling tot Duitsland en Nederland hebben Oostenrijk en de meeste Oost-Europese landen, waaronder het economisch sterk opkomende Polen, wel een scherp bewustzijn van de eigen (Christelijke) cultuur. Hongarije en Slowakije willen helemaal geen buitenlanders meer toelaten. Deze landen hebben ervoor gezorgd dat de Balkan potdicht is voor vluchtelingen, waardoor er enkele tienduizenden in Griekenland vast zitten.  Die route is erg onaantrekkelijk geworden, daarvoor was zelfs nauwelijks meer een deal met Turkije noodzakelijk. Aziatische en Afrikaanse vluchtelingen willen naar Duitsland of desnoods naar Nederland maar niet in het arme Zuiden blijven steken

Zweden en Noorwegen hebben hun tolerante toelatingsbeleid inmiddels verlaten nadat zij de grote aantallen vluchtelingen niet meer konden verwerken. Denemarken en Finland hebben zich ontwikkeld tot uitgesproken tegenstanders van immigratie. Ook in Noord Europa bestaat weinig tot geen begrip meer voor het Duitse/ EU vluchtelingen (herverdelings) beleid, wat door Nederland nog wordt gesteund.

Zuid Europa als blok aan het been.

Blijft over de Zuidflank van Europa met Italië en Spanje als de belangrijkste landen, verder maken ook Portugal en Griekenland daar deel van uit. Volledigheidshave moeten we ook nog Malta en Cyprus noemen maar die landjes spelen politiek nauwelijks een rol. Eigenlijk behoort Frankrijk ook in toenemende mate tot deze regio, wat de financiële eindjes niet meer aan elkaar kan knopen omdat politici weigeren voldoende sociaaleconomisch te hervormen onder druk van links.

Deze landen hebben te grote schulden, gigantische  werkloosheid en een gebrek aan voldoende inkomsten door matig concurrentievermogen. Zuid-Europa kan economisch niet meer mee met het Noorden maar is  nog wel onderdeel van de Eurozone. Als in Italië een aantal banken ontploffen onder druk van minimaal €150 miljard slechte leningen is het wellicht zelfs einde Euro Maar dat is slechts een van de vernietigende mogelijkheden, naast meerdere andere zoals bijvoorbeeld een minder schadelijke variant: faillissement van Griekenland of Portugal.

Daarnaast is Italië het laatst overgebleven EU gebied waar met enige omvang immigranten naar toe proberen te vluchten, het lijkt slechts een kwestie van tijd dat zowel Frankrijk en Oostenrijk, alsmede niet EU lid Zwitserland hun grenzen voor gelukszoekers zullen sluiten als weer massale instroom op gang zou komen, waardoor Italië een soort Griekenland zou worden met vluchtelingen zonder hoop. Misschien dat de EU dan eindelijk besluit Frontex een grenswacht voor buitengrenzen te laten zijn in plaats van een veerdienst.

Conclusie

In het licht van deze risicofactoren zijn er slechts twee scenario’s waar de Nederlandse politiek ernstig rekening mee zou moeten houden.

1. Met Duitsland kan een uiterste poging worden gedaan om de EU en de Euro overeind te houden waarbij de EU commissie zal moeten worden hervormd tot een meer dienstverlenende In plaats van voornamelijk supranationaal orgaan. Van zwakke broeders als Griekenland, die hun verplichtingen niet nakomen zal afscheid moeten worden genomen. Er blijft dan een kleinere EU bestaan die hechter zal samenwerken al wordt het voorlopig geen federatieve staat omdat geen land dat wil behoudens wellicht Duitsland en België.

2. Als de EU en/ of Euro ontploft zijn we gedoemd een economische provincie van Duitsland te blijven, als enige mogelijkheid om enigszins acceptabel te overleven. Het welvaartsniveau zal drastisch lager zijn dan nu, maar nog leefbaar, mits de betrokken politici het hoofd koel kouden.

In beide gevallen moet onze oriëntatie primair op Berlijn zijn afgestemd en dat op een moment dat ons land helaas door politieke fragmentatie wordt geteisterd. Toekomstige coalities van vier of vijf partijen hebben als regering ons lot in handen. Nexit zou zelfs een desastreus gevolg kunnen zijn. Erg geruststellend is het allemaal niet.