Ewout Klei over 37 jaar CDA. Hij werd hier vannacht ook over geïnterviewd op NPO Radio 1. 

 

De ARP, CHU en de KVP fuseerden in 1980. Waar stonden deze partijen eigenlijk voor?

De drie partijen waren christen-democratische partijen. Grof gezegd was de KVP katholiek, de CHU hervormd en de ARP gereformeerd. De KVP was een grote middenpartij, de CHU was een conservatieve partij een de ARP was vanaf de jaren zestig een linkse christelijke partij met een missie geworden, een soort ChristenUnie.

Wat was de reden voor een fusie?

De partijen fuseerden in 1980, maar het fusieproces begon al veel eerder, namelijk in 1967. Reden van het samengaan was de electorale achtergang van de drie christendemocratische partijen. Tot 1967 beschikten de drie samen over een parlementaire meerderheid, maar dankzij de secularisatie raakten ze die in 1967 kwijt. Ook bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1971 en 1972 verloren de KVP en de CHU sterk. Om nog een machtsfactor van belang te zijn moest er worden samengewerkt. In 1975 ontstond de naam CDA en eind 1977 werd Dries van Agt premier namens het CDA, maar de uiteindelijke fusie van KVP, ARP en CHU vond op 11 oktober 1980 plaats.

Zaten die partijen eigenlijk wel op een fusie te wachten?

De KVP wilde heel graag een fusie, de CHU voelde er ook wel wat voor, maar de ARP sputterde tegen. Dat kwam omdat de ARP het in de jaren zestig en zeventig electoraal gezien best goed deed, maar ook omdat Willem Aantjes het te vormen CDA te rechts en te weinig christelijk vond. Aantjes ruimde in 1978 echter het veld, vanwege het verzwijgen van zijn oorlogsverleden. Bovendien bleek de ARP-achterban rechtser te zijn dan de ARP-politici. Uiteindelijk ging de ARP dus gemakkelijker akkoord met de fusie dan gedacht.


Het CDA is voornamelijk een partij die regeert en niet een die veel in de oppositie terechtkomt. Toevallig dan het afgelopen kabinet. Hoe komt het dat zij voornamelijk dit doen?

Dat heeft te maken met de KVP. Vanaf 1918 zaten de katholieken onafgebroken in de regering. Een linkse grappenmaker zei ooit dat de christendemocraten langer in Nederland als partij aan de macht waren dan de communistische partij in Rusland. Ergens klopt dat ook wel, want de communisten waren de baas in Rusland van 1917 tot 1991, de christendemocraten regeerden onafgebroken van 1918 tot 1994. Een diepere oorzaak? De vooroorlogse RKSP, de naoorlogse KVP en het CDA stonden/staan ideologisch gezien in het midden. Ze kunnen buigen naar rechts en naar links. Ofschoon KVP en CDA liever naar rechts buigen. De vooroorlogse katholieke politicus Nolens zei ooit dat alleen in uiterste noodzaak met de socialisten mocht worden samengewerkt.


Wat is de koers van het CDA precies? Want het lijkt soms wat te schommelen qua richting.

Christendemocratie is niet links of rechts. Christendemocratie is tegen individualisme, waar de liberalen voor zijn, en tegen een sterke staat die alles maar moet regelen, waar de socialisten voor zijn. Christendemocraten geloven in de kracht van de gemeenschap, in het maatschappelijk middenveld. Dit wordt ook wel christelijk-sociaal genoemd.

Het CDA heeft vier principes: 1) gespreide verantwoordelijkheid (hierin zit het ARP-idee van soevereiniteit in eigen kring in verwerkt en het katholieke subsidiariteitsbeginsel); 2) rentmeesterschap; 3) publieke gerechtigheid en 4) solidariteit.


En wat is de koers nu?

Het CDA is nu duidelijker naar rechts opgeschoven. Dat komt omdat de partij te klein is om nog een middenpositie te voeren. Door te kiezen voor een rechtser profiel hoopt het CDA ook kiezers te behouden die anders naar de VVD, de PVV en het Forum voor Democratie zullen overlopen. Vandaar dat gescherm met Nederlandse tradities, oudhollandse spelletjes, het Wilhelmus en het verplichte bezoek voor scholieren aan het Rijksmuseum. Die conservatieve koers doet heel erg CHU aan, en heel toevallig (of niet) komt CDA-leider Sybrand van Haersma Buma uit een CHU-geslacht.


Het CDA mag vanaf vandaag weer mee regeren. Hoe gaan ze dat doen denkt u in het huidige kabinet met VVD, Christen Unie en D66?

Normaal is het CDA in een kabinet een beetje kleurloos, als grootste partij die de premier levert. Maar sinds 2010 is de VVD de grootste partij en heeft het CDA een rechtsere kleur gekregen. Ik verwacht niet hele lastige CDA-ministers, maar wel een CDA-fractie die het kabinetsbeleid kritisch toetst aan de eigen idealen.


Hoe denkt u dat het nieuwe kabinet het in het algemeen gaat doen?

Omdat ik stabiliteit belangrijk vind hoop ik dat het kabinet een tijdje blijft zitten. VVD en CDA zullen loyaal blijven, D66 en ChristenUnie zullen moeilijker gaan doen. Het nadeel is dat het kabinet leunt op de kleinst mogelijke meerderheid in het parlement, namelijk op 76 zetels. In 1977 leunde het kabinet-Van Agt op 77 zetels, waarvan 7 bezet werden door linkse CDA’ers, de zogenaamde loyalisten. Om toch wat steviger in het zadel te zitten had Van Agt via informateur Van der Grinten de gedoogsteun gekregen van de kleine christelijke partijen SGP en GPV, alsmede van DS’70 en de Boerenpartij. Dankzij hun gedoogsteun kwam het kabinet-Van Agt in 1980 niet ten val, toen een motie van wantrouwen van oppositieleider Joop den Uyl gesteund werd door enkele ‘loyalisten’. Om linkse D66’ers, al te christelijke ChristenUnie-Kamerleden en de rechtse CDA’er Pieter Omtzigt voor te zijn zou Mark Rutte eens een kopje koffie moeten drinken met zijn goede vriend Kees van der Staaij, en misschien ook met Henk Krol van 50PLUS.