In een opstel over Hannah Arendt en Thierry Baudet dat me vandaag op TPO opviel, werd een heel verkeerd beeld geschetst van de beroemde politiek filosofe (1906-1975). In het bijzonder werd het multiculturalisme in verband gebracht met het totalitarisme dat Arendt analyseerde in haar boek Elemente und Ursprünge totaler Herrschaft. Multiculturalisme wordt als een soort “fokprogramma” beschreven en op een lijn gesteld met de racistische middelen van Lebensborn en Holocaust. Het zou, net als andere totalitaire ideologieën, het doel hebben om de menselijke natuur te manipuleren.

Blank, geel, rood, bruin en zwart houden op te bestaan, maar zullen zich mengen tot een soort van lichtbruin gemiddelde. De pluriformiteit van de mensheid waar Arendt zo op gesteld is verdwijnt in dat geval.
[…]
Als politici nu ernaar toewerken dat nationaliteit geen belemmering meer vormt voor de voortplanting, bijvoorbeeld door het hoger onderwijs te internationaliseren, dan verwordt de wereldbevolking tot één grote voortplantingsgemeenschap. Dat heeft tot gevolg dat de regionale verscheidenheid in het menselijk genoom zoals deze nu bestaat langzamerhand vermindert en uiteindelijk verdwijnt. Dit welbewust ‘homogeniseren’ van het menselijk genoom is daarbij, net als Lebensborn en de Holocaust, op te vatten als een soort fokprogramma in de zin van toewerken naar een voorspelbaar resultaat. Zo bezien kun je multiculturalisme, in de context van Hannah Arendt, als een racistisch project omschrijven.

Het is te idioot voor woorden (of ik begrijp het echt niet), en ik verwacht ook dat Baudet zich hiervan zal distantiëren. De auteur schrijft serieus dat het multiculturalisme een ‘wereldomspannend project’ is dat het doel heeft de natuur te transformeren, en daarmee voldoet aan tenminste een van de kenmerken van Arendt’s totalitarisme. Hij noemt het een racistische strategie (maar geen racisme) omdat het politieke besluit om immigranten binnen te laten indirect bepaalt me wie die immigranten zich gaan voortplanten, alsof niet ieder politiek besluit indirect invloed heeft op met wie we ons gaan voortplanten.

Totalitarisme

Ik ben het vaker met dit soort zichzelf voor slim en voornaam houdende stukjesschrijvers oneens, maar acht hen meestal de polemiek onwaardig. In dit geval maak ik een uitzondering omdat ik Hannah Arendt niet laat misbruiken voor een verhaal over rassenvermenging.

Bij Arendt’s begrip van ‘Totalitäre Herrschaft’ gaat het om een dictatuur die alle aspecten van het leven beïnvloedt. Dit gold voor het Nationaal-Socialisme met zijn antisemitische rassenideologie en voor de Sovjetunie tot Stalin’s dood. De politieke Islam zou trouwens ook in dat lijstje thuishoren – een verwijzing naar Arendt zou in een analyse van de islam niet misstaan. Maar om Arendt op grond van haar weerzin tegen totalitaire systemen (zoals ze die in Hitler-Duitsland zelf heeft ervaren) een ‘antiglobalist avant la lettre’ te noemen zaait verwarring. Antiglobalisme betekent in het 2017 van Baudet niet het verzet tegen de wereldheerschappij maar tegen de samenwerking van verschillende soevereine staten door bijvoorbeeld handelsverdragen. Het is nog maar de vraag of Arendt bijvoorbeeld tegen internationale samenwerkingsprojecten zoals de Europese Unie (we herinneren ons de reden waarom deze is opgericht) zou zijn (zoals Baudet).

Iets verder lezen we: “De veralgemenisering, en daarmee de verharmlosung, vindt tegenwoordig plaats door mensenrechtenschendingen als een soort lightversie van crimes against humanity te munten.” Hekkens impliceert hier dat mensen die mensenrechtenschendingen aankaarten dus eigenlijk de holocaust verharmlosen. Ik vraag me af hoe hij zoiets uit zijn strot krijgt. Maar laten we het on face value nemen. Maakt dan niet juist Hekkens zelf zich schuldig aan verharmlosung, door het begrip totalitarisme te verwateren zodat een postmoderne modegril als multiculturalisme eronder valt? Ik denk dat de auteur niet goed beseft wat het betekent dat er slechts één ideologie is toegestaan en dat je in principe de doodstraf kunt krijgen als je iets systeemkritisch denkt (gedachtenpolitie is hét kenmerk van totalitarisme). Dit is wat Arendt bedoelt met totalitair: “Der Kampf um totale Herrschaft im Weltmaßstab und die Zerstörung aller anderen Staats- und Herrschaftsformen ist jedem totalitären Regime eigen ….” Toon mij de multiculturalist die alle andere machtsvormen wil vernietigen. Die in Oeganda komt vertellen dat ze meer wit moeten bijmengen.

Als hij het gewicht van “totalitarisme” zou begrijpen (zoals Arendt dat als geen ander deed) zou de auteur het wel uit zijn hoofd laten deze oppervlakkige parallel uit te buiten. En hij zou het over een principe kunnen hebben waar Baudet en Arendt het wél over eens kunnen worden, gezien hun gedeelde voorkeur voor directere democratie (een van de overeenkomsten die wel correct zijn geobserveerd).

Individuele vrijheid

Naast het fenomeen van totalitaire macht, heeft Arendt zich haar hele leven lang bezig gehouden met individuele vrijheid: de vrijheid die ze zelf als immigrante in de VS heeft ervaren. Uiteraard was ze zich bewust van het dilemma dat universele bewegingsvrijheid de soevereiniteit van natiestaten kan ondermijnen, wat door een totalitaire ideologie kan worden misbruikt. Maar er kan geen twijfel over bestaan dat Hannah Arendt een aanhanger is van het liberalisme, inclusief de bescherming van minderheden en andersdenkenden (zie bijvoorbeeld dit artikel van Otfried Höffe). De zaak wordt enigszins gecompliceerd wanneer Arendt in een berucht opstel over “Reflections on Little Rock” uit 1959 zich tégen verplichte desegregatie van scholen in Little Rock, Arkansas uitspreekt. Gefundenes Fressen voor alt-rechtse kwezels met racistische ressentimenten.

De reden waarom Arendt geen desegregatie wil afdwingen is het onderscheid tussen de private, sociale en politieke sfeer dat ze maakt in haar politieke filosofie. De staat moet volgens haar niet ingrijpen in de sociale sfeer. De scheidslijn tussen de sociale en politieke sfeer is echter niet zo scherp, en dat is waarom volgens dit essay Arendt hier fout zat. Betekent dit dat Arendt vreesde voor de ‘homeopatische verdunning’ (Baudet) van het ‘volk’? Booswilligen kunnen met een paar muiskliks kwalijke citaten van Arendt vinden die haar als een soort white supremacist doen voorkomen.

Maar waar was het Arendt nu eigenlijk om te doen? In hetzelfde opstel over de desegregatie van Amerikaanse scholen schrijft ze “[…] desegregation can do no more than abolish the laws enforcing discrimination; it cannot abolish discrimination and force equality upon society”. Daar verschilde ze overigens van mening met Martin Luther King, die dacht dat wetten uiteindelijk wel degelijk de samenleving (de harten van de mensen) beïnvloeden. Maar ze zette zich net als de pastor in voor vrijheid en gelijkwaardigheid, waarden die consequent belangrijker zijn dan ‘rassenpuurheid’ of ‘rassendiversiteit’. In het huidige vluchtelingendebat, dat helaas in simpel voor-tegen is gepolariseerd, zou ze beslist ‘voor’ het opnemen van vluchtelingen uit Syrië zijn. Het lijkt me niet in de geest van Arendt, die zelf is gevlucht voor de Holocaust, om andere oorlogsvluchtelingen te weren uit angst voor een soort totalitaire multiculturele dictatuur.

Arendt’s theorie van het totalitarisme, die terecht waarschuwt tegen een van hogerhand opgelegde ideologie, lukraak toepassen op multiculturalisme, dat juist zoveel mogelijk het opleggen van denkbeelden uit een enkele cultuur wil vermijden, is grotesk. Dan ook nog de Jodin Hannah Arendt associëren met rassenvermengingsfantasieën op een toon die we helaas serieus moeten nemen, is smakeloos.