Het voortbestaan van het kabinet-Rutte II wordt sinds eind vorige week bedreigd door de PvdA. Met hun actie om uitgeprocedeerde asielzoekers te gaan helpen zetten de sociaal-democraten de VVD onder druk. Het gaat de PvdA uiteraard niet om de uitgeprocedeerde asielzoekers alleen. De actie voor #bedbadbrood (met een hashtag, want dat is hip) is natuurlijk ook een manier om de PvdA weer als links te profileren. Dat vindt de partij nodig, want er is bij de achterban veel onvrede over het beleid van het huidige kabinet. Ook beweegt de PvdA zich met deze actie meer richting GroenLinks, dé partij die wil ‘knokken voor wat kwetsbaar is’.

Er gaan tegenwoordig stemmen op dat PvdA en GroenLinks gezamenlijk moeten gaan optrekken. Op vrijdag 10 april, een week voor de kabinetscrisis, pleitten PvdA-voorzitter Hans Spekman en voormalig GroenLinks-leider Femke Halsema voor linkse machtsvorming. ‘Laten we alle kinnesinne opzij zetten en de krachten bundelen tegen het grootkapitaal’, zei Hans Spekman. Halsema wilde een links stembusakkoord voor de volgende verkiezingen. Het blijft niet bij mooie woorden. Het NRC Handelsblad meldt dat de Amsterdamse ex-wethouders Pieter Hilhorst (PvdA) en Maarten van Poelgeest (GroenLinks) informele gesprekken voeren over landelijke samenwerking tussen beide linkse partijen.

Ook de wetenschappelijke bureaus van de PvdA en GroenLinks, de Wiardi Beckman Stichting en Bureau de Helling, hebben de koppen bij elkaar gestoken. Beide bureaus hebben een nummer uitgegeven over de toekomst van linkse politiek, waarover ze op vrijdag 24 april in debatcentrum De Balie met elkaar in discussie zullen gaan.

Zit er misschien een fusie tussen PvdA en GroenLinks aan te komen? En wat is de toekomst voor linkse politiek?

Dat er gepleit wordt voor meer samenwerking op links komt omdat het niet goed gaat met de PvdA. De partij verloor in 2014 en 2015 drie verkiezingen op een rij, omdat de PvdA mede verantwoordelijk wordt gehouden voor het strenge bezuinigingsbeleid van de regering. PvdA-leider Diederik Samsom ligt onder vuur en er wordt in de pers gespeculeerd wanneer Lodewijk Asscher hem zal opvolgen.

Voor WBS-orgaan Socialisme & Democratie schreven de politicologen André Krouwel en Nachshon Rodrigues Pereira van Kieskompas een zeer pessimistische analyse over de electorale neergang van de PvdA. Het probleem van de PvdA was dat de weglopers alle kanten zijn opgegaan. Veel kiezers gingen naar de SP, anderen kozen voor D66 en de PVV en sommigen kozen voor GroenLinks of een andere partij. Als de PvdA voor een linksere koers kiest dan kan de partij misschien een deel van de kiezers terugwinnen, maar verliest de partij kiezers die willen dat de PvdA rechtsaf slaat. De ‘gesmolten kern’ van het PvdA-electoraat bestaat tegenwoordig uit ‘vrouwen, ouderen, ambtenaren en milieufreaks’. Deze kiezers zijn kosmopolitisch, voorstander van meer Europa en meer aandacht voor milieuvraagstukken. Het zijn hoogopgeleide progressieve kiezers uit de grote steden. Arbeiders en middengroepen hebben de PvdA allang verlaten voor de SP, D66 en andere partijen.

De analyse van André Krouwel en Nachshon Rodrigues Pereira is interessant omdat de ‘gesmolten kern’ van het PvdA-electoraat heel erg lijkt op het GroenLinks-electoraat, een observatie die de politicologen zelf trouwens ook maken. Een fusie tussen beide partijen leidt tot een progressieve partij die erg op D66 lijkt, maar dan linksere economische standpunten verkondigt. Zo’n elitaire linkse partij kan ook de islamitische kiezers terugwinnen die dreigen weg te lopen naar de islamitische partijen Nida en DENK. Een brede volkspartij voor iedereen is zo’n nieuwe partij echter niet meer. Het is geen versterkte PvdA maar een versterkt GroenLinks.

Veel artikelen in Socialisme & Democratie en GroenLinks-blad De Helling over ‘de linkse toekomst’ wijzen in de richting van een versterkt GroenLinks. Merijn Oudenampsen en Dylan van Rijsbergen van de modieuze progressieve denktank Tenk schrijven in Socialisme & Democratie over ‘de moed om onbescheiden te zijn’. Links heeft gelijk maar rechts krijgt helaas gelijk is hun boodschap. In hun artikel De Helling noemen ze zes voorwaarden voor linkse vernieuwing. 1. Links moet weer staan voor maatschappij-verandering; 2. Links moet niet langer het midden, maar zichzelf als uitgangspunt nemen; 3. Linkse politiek behoeft tegenstanders; 4. Linkse politiek richt zich op strategische hervormingen; 5. Links heeft behoefte aan een agenda die sectorale belangen weet te verzoenen; 6. Seksuele, sociaaleconomische en culturele emancipatie blijft één van de meest prangende politieke vraagstukken van dit moment.

De zes voorstellen van Oudenampsen en Van Rijsbergen houden weinig rekening met de politieke realiteit. Als links kiest voor polarisatie en zichzelf als uitgangspunt neemt veroordeelt links zich tot de zijlijn waar men het morele gelijk kan claimen, maar nooit gelijk krijgt. Oudenampsen en Van Rijsbergen beschouwen de radicaal-linkse bewegingen Syriza in Griekenland en Podemos in Spanje als hun grote voorbeelden en hebben ook veel waardering voor de antiracistische beweging in Nederland tegen Zwarte Piet. Linkse politici die hier meewarig over doen en niet terugwillen naar de politieke correctheid van de jaren tachtig en negentig hebben er volgens de auteurs niks van begrepen, want het protest tegen Zwarte Piet is de voortzetting van het protest tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Oudenampsen en Van Rijsbergen zijn daarnaast tegen integratiedwang van minderheden. De overheid mag moslims niet voorhouden dat ze homo’s leuk moeten vinden. Dat beschouwen de auteurs als het voorschrijven van gewenst gedrag, wat zij ongewenste betutteling vinden. Alleen witten moet kennelijk gewenst gedrag worden voorgeschreven.

Ook het artikel van Jasper Blom, de nieuwe directeur van Bureau de Helling, houdt weinig rekening met de politieke realiteit. Zijn stuk heet ‘De toekomst van links is groen’, dat echter in Socialisme & Democratie is gepubliceerd onder de titel ‘De toekomst is groen’, wat best wel een beetje kinderachtig is van de PvdA. Het is natuurlijk goed dat Blom aandacht vraagt voor het milieu, maar het is linkse luchtfietserij om in deze tijden van economische crisis opeens te pleiten voor een ecologische economie, in een tijd dat de werkloosheid oploopt, de overheid kampt met een begrotingstekort en er veel armoede is. Politiek is een kwestie van prioriteiten en linkse hobby’s horen niet op de politieke agenda thuis.

GroenLinkser Femke Roosma maakt gelukkig een heleboel goed door een realistisch stuk te schrijven over de ontmanteling van de Nederlandse verzorgingsstaat en de schaamlap voor de keiharde bezuinigingen die participatiesamenleving heet. De onderlinge solidariteit verdwijnt, werkzoekenden en mensen in de bijstand worden vernederd en zorgverzekeraar Promovendum adverteert schaamteloos met de slogan ‘Een zorgverzekering voor hoogopgeleiden’. Roosma legt haar groene vinger op de zere plek.

Wat is de toekomst voor links? De PvdA was altijd een brede volkspartij voor iedereen, voor hoogopgeleiden en voor laagopgeleiden. De PvdA is echter steeds meer een club voor hoogopgeleiden geworden. Daardoor is de partij steeds meer op GroenLinks gaan lijken. Als PvdA en GroenLinks fuseren heeft dit tot gevolg een groter GroenLinks. Electoraal gezien is zo’n partij goed voor zo’n 20 tot maximaal 30 zetels, maar de PvdA moet in zo’n geval de ambitie om weer de grootste partij van Nederland te worden opgeven.

In zijn boek De vechtpartij biedt journalist Thijs Niemantsverdriet een interessanter perspectief voor links. De PvdA noemt zichzelf ‘sterk en sociaal’ en is de linkse partij die de meeste regeringservaring heeft, het beste invloed op het politieke beleid kan uitoefenen. GroenLinks en SP staan aan de politieke zijlijn, GroenLinks omdat deze partij te idealistisch is, de SP omdat deze partij te radicaal is. Diederik Samsom, de nu zo gehate partijleider, slaagde er in 2012 in om de PvdA weer tot leven te kussen. Eerder flikte Wouter Bos hetzelfde kunstje.

Zolang de PvdA de grootste partij op links blijft is er toekomst voor deze partij. Het electoraat is tegenwoordig minder trouw dan vroeger, maar een PvdA die daadwerkelijk invloed uitoefent en gematigde linkse standpunten huldigt is nog steeds van toegevoegde waarde voor de Nederlandse politiek. Belangrijk is dan wel dat de PvdA de verleiding weerstaat kleine kwesties enorm op de spits te drijven en zich bovendien verre houdt van goedkope symboolpolitiek.