Gisteravond vond het eerste en meteen ook het laatste verkiezingsdebat in Duitsland plaats. Bondskanselier Merkel kruiste de degens met SPD-leider Martin Schulz. De sociaaldemocraat leek haar positie even te bedreigen, maar alle peilingen en deelstaatverkiezingen lijken er nu op te wijzen dat Merkel opgaat voor haar vierde termijn.

Een novum was dat het debat ook in Nederland werd uitgezonden. Weliswaar niet op televisie, maar wel met live ondertiteling op een NOS-livestream. De Duitse politiek krijgt normaal gesproken maar weinig aandacht in de Nederlandse media. Dit staat in schril contrast met de Amerikaanse politieke beslommeringen die dagelijks breed worden uitgemeten. Dit terwijl Duitsland ons buurland is en economisch een enorme invloed op ons heeft. Een goede zaak dus dat de NOS dit debat voor de verandering live uitzond. Voor herhaling vatbaar.

Wat direct opvalt is dat het debat direct de inhoud ingaat. In Nederland zijn we gewend dat politieke debatten voornamelijk draaien om het scoren van puntjes en het vliegen afvangen bij de ander. Dat is niet alleen maar negatief: je mag een ander best kritisch aanspreken op zijn of haar politieke track record. Maar de inhoud lijdt er vaak onder. Wat dat betreft was het debat tussen Merkel en Schulz een verademing.

Een van de belangrijkste thema’s gedurende de avond was uiteraard migratie. Beide deelnemers aan het debat staan hier positief tegenover en geloven in een Europese oplossing. Schulz verweet Merkel echter onder andere laksheid jegens de onwillige Hongaarse regering. Merkel gebruikte daarna een tactiek die ook onze premier Rutte met succes toepaste in verkiezingsdebatten: zij gaf een inkijkje in het reilen, zeilen en de moeilijkheden van het Kanselierschap. Ze blikte terug op een avond waarop de Oostenrijkse kanselier haar opbelde over een crisis bij de grens waarna zij belangrijke knopen moest doorhakken. Hiermee doet Merkel een beroep op haar autoriteit. Schulz heeft geen idee wat het allemaal behelst om Bondskanselier te zijn. Wie denkt hij wel niet dat hij is? Die boodschap gaat ervan uit.

Bij het migratie-thema werd ook de vraag opgeworpen of de islam verenigbaar is met de Duitse cultuur. Beide kandidaten denken van wel, maar lijken er iets te gemakkelijk over te denken. Zo stelde Schulz problematiek met het christendom en de islam aan elkaar gelijk. Dat kun je anno 2017 simpelweg niet volhouden. Dat een overgrote meerderheid van de moslims vredelievend is en geen intentie heeft om de democratie om zeep te helpen, neemt niet weg dat er vanuit de islamitische theologie een anti-democratische houding uitgaat. Moslims in Duitsland zullen dus actief moeten integreren en de vinger zal voortdurend aan de pols gehouden moeten worden. Dit wordt door het grootste gedeelte van de Duitse bevolking onderschreven, maar de twee kandidaten voor het Kanselierschap lijken zich hier minder druk om te maken dan de mensen die op hen stemmen.

We zien hier direct een ander contrast met Nederlandse debatten: het gaat in Duitsland veel meer over internationale politiek. De grenzen van Europa, de toekomst van de Europese Unie, migratie, ontwikkelingshulp: allemaal kwam het uitgebreid ter sprake. Duitsland is natuurlijk een relevantere speler op het wereldtoneel dan Nederland, maar bij ons lijkt het buitenland al snel onder te sneeuwen in relevante politieke debatten. Ook de verhouding tussen Duitsland en Turkije passeerde de revue; het debat werd daarmee ook een stuk fundamenteler. In hoeverre moet je samenwerken met foute leiders in dictaturen? Realpolitiek of idealisme? Deze vraagstukken geven het debat een filosofischer karakter.

Tegelijkertijd zorgde dit ervoor dat binnenlandse kwesties op hun beurt weer relatief ondersneeuwden. Werkgelegenheid kwam amper aan bod. Dit terwijl dit ook en juist met de migratiekwestie een nog belangrijker thema is geworden.

Momenteel zitten Merkels Unie en de SPD van Schulz overigens gezamenlijk in de regering. Merkel zal hopen dat de liberale FDP ditmaal wel de kiesdrempel haalt zodat zij daarmee kan gaan regeren. Dit heeft altijd haar voorkeur gehad. Haar eerste regering moest zij ook formeren met de SPD. Haar tweede was met de FDP, maar daarna verloor die partij dus al haar zetels in de Bondsdag. Mocht de FDP niet op voldoende sterkte terugkeren, dan kan Merkel ook met bijvoorbeeld De Groenen samen gaan werken. De SPD lijkt haar voorkeur niet te hebben, zeker niet zolang die partij onder leiding staat van Martin Schulz die je zou kunnen beschouwen als een linkse en Eurofiele versie van Donald Trump. Hij is voor Duitse begrippen wat lomp en bovendien wil hij de bruinkoolmijnen openhouden, terwijl onder leiding van Merkel Duitsland juist bezig is met de veelgeroemde Energiewende.

Het debat was voor de Nederlandse kijker een spoedcursus Duitse politiek, maar voor de spanning in de verkiezingen zal het vermoedelijk weinig betekenen. Merkel ligt op ramkoers voor een nieuwe verkiezingsoverwinning. Overigens gaf zij aan het einde van debat nog maar eens aan dat zij uitsluit dat haar partij in een coalitie stapt met de extreemrechtse AfD als die de kiesdrempel haalt. Maar ook het extreemlinkse Die Linke krijgt van Merkel nul op het rekest wanneer zij samenwerking zoeken. Die belofte wilde Merkel ook graag van Schulz horen, maar hij sluit niet expliciet uit dat hij met Die Linke gaat regeren. De kiezer lijkt dat echter wel voor hem te gaan doen: Schulz kan alvast op zoek naar een grote SPD-gemeente die na september een nieuwe burgemeester nodig heeft.

 

Afbeelding: Wikimedia Commons