Het had een primeur moeten zijn, maar de carrière van het eerste, gekleurde, transgendermodel van L’Oreal was van korte duur. Naar aanleiding van uitspraken op Facebook van de 29-jarige Munroe Bergdorf werd haar contract met L’Oreal beëindigd, volgens haar werkgever omdat haar uitspraken in strijd waren met de waarden van het bedrijf. Zij schreef namelijk het volgende:

,,Mijn energie is op. Ik kan het niet meer hebben over rassengeweld door blanken. ALLE blanken. De meesten van jullie weigeren pertinent te erkennen dat jullie racistisch zijn”, schreef ze onder andere. ,,Jullie privileges en jullie successen zijn allemaal behaald over de ruggen van gekleurde mensen. Alles aan jullie is doordrenkt met racisme.”

Dat er ophef ontstond over deze uitspraken was niet heel gek, en evenmin was het raar dat ze als gevolg ervan ontslagen werd. Haar uitspraken zijn ook racistisch van aard. Om te kijken naar wat racisme precies inhoudt, pakken we het Oxford Dictionary erbij, wat twee elementen van de definitie van racisme geeft:

“Prejudice, discrimination, or antagonism directed against someone of a different race based on the belief that one’s own race is superior.”

“The belief that all members of each race possess characteristics, abilities, or qualities specific to that race, especially so as to distinguish it as inferior or superior to another race or races.”

Het racisme van Bergdorf valt met name onder het tweede, namelijk dat leden van een bepaalde raciaal (geachte) groep, in dit geval blanken, een bepaalde karaktertrek of kenmerk vertonen, in dit geval het racistisch zijn, wat gezien kan worden als een vooroordeel jegens hen. Bergdorf scheert alle blanken op grond van hun huidskleur dus over een kam. Racisme wordt hierbij als het ware opgevoerd als een raciaal kenmerk, iets wat een bepaalde groep op grond van het ras waar zij bijhoren bezit. Om niet te vervallen in de discussie over ras of wel of niet bestaat nemen we hier voor de duidelijk aan dat het gaat om ras als sociale constructie. Hierbij kunnen blanken gezien worden als ras.

Nu zouden we kunnen stellen dat de uitspraken van Bergdorf voorkomen uit een opwelling, uit de boosheid van een individu die ongetwijfeld met bepaalde frustraties worstelde, en zelf in haar leven ook het slachtoffer zal zijn geweest van racisme. En dat is ongetwijfeld ook zeer zeker het geval. Alleen wanneer we dit puur en alleen zien als een individuele actie dan zouden we erin falen onder ogen te zien dat het racisme van Bergdorf simpelweg voortkomt uit veel bredere sentimenten die heersen. Onder zowel blanken als mensen van kleur. Sentimenten die gevoeld worden ten opzichte van blanken, en die gepaard gaan met ideeën over blanken die zeer zeker als racistisch gezien zouden kunnen worden.

Ook hier is het belangrijk om deze ideeën in hun context te plaatsen. Ze komen voort uit een verleden, en heden, waarin veel gekleurde mensen zelf het slachtoffer zijn van racisme, o.a. door blanken. Met een geschiedenis van kolonisatie, slavernij en hedendaags racisme zijn veel blanken in het verleden en heden ook diegene die dergelijke sentimenten gecreëerd hebben. Alleen dat rechtvaardigt nog steeds niet ideeën waarin een hele groep collectief als racistisch wordt weggezet, of waarin een racisme als iets gezien wordt waar maar een bepaalde raciale groep zich schuldig aan kan maken. Maar toch is dat een sentiment dat veel wijdverbreider leeft dan we soms denken, ook onder diegene die zich zelf nota bene bezighouden met het bestrijden van racisme, waaronder de antiracismebeweging in Nederland. Zo schreef schrijfster Anousha Nzume, auteur van het boek Hallo Witte Mensen, eerder in een opiniestuk op Joop:

“Wit Nederland is racistisch en doodsbang voor ons. En terecht.”

Een uitspraak die niet veel minder generaliserend en racistisch van aard is dan de uitspraak van Bergdorf. Activiste Marjan Boelsma hield eerder op uitgerekend Het Grote Antiracisme Debat in Rotterdam een rede getiteld ‘Racisme: de Witte is het Probleem’ waarin zij stelde dat racisme alleen iets is waar blanken zich aan schuldig kunnen maken.

Soortgelijke ideeën werden ook al geuit door Sylvana Simons, de politiek leider van Artikel 1, een partij die zich juist inspant op racisme in Nederland op de politieke kaart te zetten. In een Q&A op Facebook schreef zij dat alleen blanken racistisch kunnen zijn. Omgekeerd kunnen gekleurde mensen dit niet zijn jegens blanken, aldus Simons:

“Sylvana, bestaat omgekeerde racisme?

Nee. Racisme is het systeem dat al eeuwenlang gebruikt wordt om ongelijkheid tussen wit en de rest in stand te houden. Het is een machtssysteem van sociale en economische structuren. Er zijn wel zwarte mensen die haat voelen naar wit, of naar andere kleuren, maar zonder de institutionele macht is er geen sprake van racisme als construct.”

Simons is van mening dat vanwege de ongelijkheid tussen blanken en mensen van kleur er een machtsverhouding is ontstaan die ertoe leidt dat racisme eigenlijk maar een kant opgaan, van blank richting gekleurd. Niet alleen vervalt zij hiermee in de racistische gedachte dat alleen één bepaalde raciale groep een bepaalde karaktertrek of kenmerk vertoont, namelijk racisme, maar ook negeert zij het feit dat racisme iets is wat wijdverbreid over de hele wereld is, zelfs wanneer we ervan uitgaan dat een bepaalde machtsverhouding er een essentiële voorwaard voor is. Een Han-Chinees kan bijvoorbeeld ook racistische ideeën hebben over minderheden in China, net als dat een Arabische Noord-Afrikaan die kan hebben over Sub-Sahara Afrikanen. De aanname dat alleen blanken zich schuldig kunnen maken aan racisme zit dus boordevol fouten.

Maar toch leeft zij wijdverbreider, onder andere in Afro-Caribische hoek, zo blijkt wanneer we enkele artikelen over dit onderwerp lezen. Een hardnekkige, racistische, misvatting. En het feit dat schrijvers, opiniemakers en politici, personen met een bepaalde machtspositie die invloed met zich meebrengt, en die zich profileren op dit onderwerp deze opvatting niet tegenspreken, maar haar juist delen, maakt het des te problematischer.

We kunnen dus concluderen dat de uitspraken van Bergdorf niet simpelweg de uitspraken van een individu zijn, maar eerder het symptoom van sentimenten die veel breder leven, van ideeën die zeker onder de noemer ‘racisme’ geschaard kunnen worden, maar die geleidelijk aan, met name vanuit nota bene antiracistische hoek, de mainstream binnensluipen. Het is dan niet onwaarschijnlijk dat er meer gevallen als Bergdorf zullen zijn, van prominente personen die vanwege bepaalde uitspraken ontslagen zullen worden. Ongetwijfeld zullen deze personen na dit ontslag meer en meer overtuigd zijn van hun eigen gelijk, namelijk dat blanken racistisch zijn, dat alleen blanken dat ook kunnen zijn, dat zij als gekleurde mensen hier alleen het slachtoffer van kunnen zijn en dat hun ontslag een indicatie van dit alles is.

Juist daarom is een tegengeluid nodig. Een tegengeluid waarbij alle vormen van racisme bestreden worden. Een tegengeluid wat de feiten erkent, en wat niet de ene vorm van racisme negeert om de andere vorm zo beter te kunnen bestrijden. Een tegengeluid van vertrekt vanuit de universaliteit van mensenrechten en sociale rechtvaardigheid. Een tegengeluid wat scherp is op racisme, maar ook op racistische sentimenten van hen die zich antiracist noemen. Een tegengeluid wat benoemt dat slachtoffers van racisme eveneens daders kunnen zijn. Want dat je tegen een bepaalde vorm van racisme bent, impliceert zeker niet dat je dat je eveneens universeel tegen racisme bent. De ideeën van Bergdorf, en die van anderen, laten dit eens te meer zien.