Het veelbewogen leven van natuurkundige, oorlogscorrespondent en byzantinoloog Lodewijk Hermen Grondijs (1878-1961).

Weinig hoogleraren hebben in de vorige eeuw een zo veelbewogen carrière doorlopen als Lodewijk Hermen Grondijs. Hij werd in 1878 geboren op het eiland Madoera in een gemengd Nederlands-Indisch onderwijzersgezin. Na de H.B.S. te Soerabaia te hebben doorlopen werd hij naar familie in Utrecht gestuurd. In 1897 deed hij staatsexamen waarna hij natuurkunde ging studeren. Grondijs was een ijverige en bevlogen student. Al vroeg toonde hij politieke belangstelling. Daarvan is de neerslag te vinden in het studentenblad Vox Studiosorum waarvan hij redacteur is geweest. Zoekend naar een geestelijk richtsnoer kwam hij tijdelijk terecht bij de anarchistische Internationale Broederschap te Blaricum. Tevens was hij een groot bewonderaar van de Leidse filosoof Bolland. Grondijs behoorde tot de stichters en eerste redacteuren van het Tijdschrift voor Wijsbegeerte.

Tijdens zijn studie in Utrecht is hij in contact gekomen met de Leidse hoogleraar in de theoretische natuurkunde, de nobelprijswinnaar H.A. Lorentz, onder wiens leiding hij een proefschrift ging voorbereiden over Elektromagnetische Feldgleichungen bewegter Systeme. Dat heeft niet tot een promotie in Leiden geleid. Na een leraarsbestaan in Leeuwarden, Tilburg – waar hij in een conflict raakte vanwege de aandacht die hij in zijn lessen aan het darwinisme besteedde – en Dordrecht nam hij in 1914 ontslag en vertrok hij als oorlogscorrespondent van de NRC naar Leuven. Intussen was zijn huwelijk gestrand. Grondijs heeft in diverse kranten en andere periodieken verslag gedaan van het oorlogstoneel in België en Noord-Frankrijk.

grondijsZijn eerste grote werk is een relaas van zijn belevenissen in 1917 tijdens de Russische revolutie en als lid van de Franse militaire missie onder generaal Janin tijdens de daaropvolgende burgeroorlog in Oekraïne en Siberië: La guerre en Russie et en Sibérie 1922, waarvan in 1925 een gedeeltelijke Nederlandse vertaling is verschenen. Grondijs toont zich er een felle tegenstander van het bolsjewisme. In Moskou maakte hij kennis met een jonge pianiste, Valentina Gontcharenko-Petrenko die zijn tweede vrouw is geworden. Van 1920 tot 1928 woonden zij bij Parijs, waar Grondijs in het Natuurkunde Laboratorium van professor Aimé Cotton werkte. Tevens studeerde hij aan de Sorbonne in de Byzantijnse geschiedenis. Hij specialiseerde zich in de iconografie van de Grieks-Orthodoxe religieuze kunst en promoveerde in 1941 aan de Universiteit van Parijs.

Nadat het gezin zich in 1929 te Scheveningen had gevestigd, volgde Grondijs een academische carrière aan de Rijksuniversiteit te Utrecht in het vak van zijn keuze, de Byzantijnse kunst. Zijn zwerversbloed en zijn interesse in de internationale politieke verwikkelingen inspireerden hem tot vele grote reizen waarvan hij in De Telegraaf en andere periodieken verslag deed. Hij ontmoette onder anderen oud-president Theodore Roosevelt, generaal Tsjang-Kai-Sjek, de Dalai Lama en keizer Pu-Yi. In de jaren dertig vergezelde hij het Japanse invasieleger in Mandsjoerije. Daarover schreef hij in 1933 een boek Wat wil Japan? De aaneensluiting van het Verre Oosten.

In 1936 was hij, bij toeval, in Spanje toen daar de militaire staatsgreep onder leiding van generaal Franco plaatsvond. Over de eerste maanden van de Spaanse Burgeroorlog publiceerde Grondijs een boek met een antibolsjewistische teneur: Spanje. Een voortzetting van de Russische Revolutie? Uiteraard kon hij toen de afloop ervan nog niet voorzien.

Zijn taken aan de universiteit op het gebied van onderwijs (met slechts een klein aantal studenten) en van wetenschappelijk onderzoek heeft Grondijs niet verwaarloosd. Tot vlak voor zijn dood in 1961 is hij op zijn vakgebied blijven publiceren en heeft hij de internationale congressen actief bezocht. Zijn Utrechtse collega Gillis Quispel herdacht hem niet ten onrechte met de volgende woorden: Hem was echter de moed en de strijdlust gegeven om “recht als een man op een recht schip te staan en onversaagd tot aan den dood te strijden”. Symbolisch is wel dat Grondijs tijdens een tweegevecht van zijn geliefde schermsport in het harnas is gestorven.

 

A.H. Huussen jr. Lodewijk Hermen Grondijs 1878-1961. Natuurkundige, oorlogscorrespondent en byzantinoloog. Soesterberg: Uitgeverij Aspekt, 2016, 421 pp. ISBN 9 789461 538697. U kunt dit boek hier bestellen.

L.H. Grondijs Spanje. Een voortzetting van de Russische Revolutie? Soesterberg: Uitgeverij Aspekt, 2016, xxii + 239 pp. (herdruk van de uitgave 1937 met een inleiding, beknopte lijst van literatuur, verklarende woordenlijst en registers door A.H. Huussen jr.)

ISBN 9 789463 380157