De Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsactivist Steve Biko overleed op 12 september 1977, slechts 30 jaar oud. Hij zou een internationaal symbool worden voor de strijd tegen de Apartheid, maar het ANC wilde niks met Biko te maken hebben.

 

Fataal verhoor

Steve Biko kwam uit een gegoede zwarte familie en kon daarom studeren aan de Universiteit van Fort Hare. Tijdens zijn studie werd Biko politiek actief en richtte hij met geestverwanten de South African Students’ Organisation (SASO) op, met als doel zwarte studenten en zwarte gemeenschappen in het algemeen te emanciperen. Biko sprak voor grote groepen mensen en werd een gevaar voor het regime. In 1972 richtte Biko een tweede organisatie op, de Black Peoples Convention (BPC).

Toen hij voorzitter werd van de BPC besloot het apartheidsregime in te grijpen. Biko mocht niet langer studeren en werd terug naar zijn geboortestad Koning Willemstad gestuurd. In plaats van dat hij het hoofd in de schoot legde bleef Biko echter in de anti-apartheidsbeweging actief en zette een fonds op voor politieke dissidenten en hun families.

In 1975, 1976 en 1977 werd Biko tot viermaal toe opgepakt en langdurig verhoort. Het laatste verhoor werd hem fataal. Op 7 september was Biko verwond aan zijn hoofd. Artsen besloten echter eventuele neurologische complicaties te negeren en op 12 september verloor Biko het bewustzijn. Hij werd naar Pretoria getransporteerd om behandeld te worden in een ziekenhuis, maar enkele uren na aankomst (in de gevangenis, niet in het ziekenhuis) overleed hij.

Volgens de lijkschouwer waren de doodsoorzaken een ernstig hersenletsel en inwendige kneuzingen. Tijdens de begrafenis waren er 15.000 mensen aanwezig om Steve Biko de laatste eer te bewijzen, waaronder enkele Europese diplomaten. In 1997 bekenden vijf agenten voor de Waarheids- en Verzoeningscommissie dat zij verantwoordelijk waren geweest voor het fatale mishandelen van Biko.

 

Erfenis

Nelson Mandela noemde Steve Biko ‘the spark that lit a veld fire across South Africa’. In de jaren zeventig zaten de ANC-leiders in de cel en dankzij activisten als Biko kon de strijd tegen de apartheid doorgaan. In de jaren tachtig echter kwam het ANC terug. De nieuwe ANC-leiders beschouwden de BPC als een concurrent en besloten Biko’s reputatie te besmeuren. Hij zou eigenlijk een CIA-agent zijn geweest die als missie had om verdeeldheid in het zwarte kamp te veroorzaken.

Cry Freedom.jpg

Ook in uiterst linkse kringen is Steve Biko omstreden. Niet was Biko tegen het benadrukken van raciale verschillen en werkte hij samen met blanken en Indiërs, maar ook vond hij feminisme maar niets. Vrouwen moesten lief en zorgzaam zijn en er goed uitzien. Op conferenties was Biko behalve met politiek ook bezig met het versieren van vrouwen en ging hij met zijn vrienden weddenschappen aan wie met de meeste vrouwelijke gedelegeerden het bed zou delen.

Het leven van Biko werd in 1987 verfilmd door Richard Attenborough. Biko wordt in Cry Freedom gespeeld door niemand minder dan Denzel Washington.

 

Afbeelding: Glas-in-lood-raam met de beeltenis van Steve Biko op een kerk in Heerlen. Wikimedia / Wikipedia Commons