Op 30 mei 1431 werd de 19-jarige maagd Jeanne d’Arc op de brandstapel ter dood gebracht. Hiermee werd de legende onsterfelijk.

 

Het verhaal van Jeanne d’Arc is natuurlijk heel bekend. Een arm boerenmeisje hoort stemmen en denkt dat God haar vraagt om Frankrijk van de Engelsen te bevrijden. Dat lukt, maar ze wordt verraden en belandt uiteindelijk op de brandstapel. Het verhaal inspireerde veel schrijvers – waaronder Voltaire, Friedrich Schiller en Bertolt Brecht – en filmmakers – ik ken slechts twee hele slechte films, die met Mila Jovovich en die met Leelee Sobieski, beide uit 1999.

Wat maakt Jeanne d’Arc eigenlijk zo bijzonder? Ik denk dat dit komt door de legende die zij tijdens haar leven al was, waardoor ze een krachtig symbool werd voor Frankrijk en voor vrijheid in het algemeen. Jeanne d’Arc was maar een eenvoudig meisje maar zij werd ‘uitverkoren’ om Frankrijk te redden. Ze inspireerde de Fransen, die zich bijna neergelegd hadden bij de Engelse overheersing van hun land, om in verzet te komen. En de mythe van Jeannes onschuld en heiligheid bleven bestaan door haar vroegtijdig te laten sterven. Ze werd hierdoor een icoon.

In 1909 werd Jeanne d’Arc zalig verklaard door de Katholieke Kerk, in 1920 werd ze een heilige. Dat is vrij laat, want in Frankrijk had ze die heiligenstatus al veel langer. De vrouw in het schilderij La Liberté guidant le peuple (De Vrijheid leidt het Volk) van de Franse schilder Eugène Delacroix is duidelijk op Jeanne d’Arc geïnspireerd: op blote voeten en gehuld slechts in een onderjurk net als Jeanne op de brandstapel. La Liberté stond vervolgens weer model voor Marianne, de personificatie van Frankrijk. Vanaf 1969 wordt Marianne door een beroemde actrice of supermodel gepersonifieerd: Brigitte Bardot was de eerste Marianne, daarna kwam Mireille Mathieu (1978), vervolgens Catherine Deneuve (1985), toen Inès de La Fressange (1989), daarna Laetitia Casta (2000) en Évelyne Thomas (2003). Sophie Marcaeu (2012) en Emmanuelle Walter (2017).

Jeanne d’Arc zelf wordt, omdat ze zo’n belangrijk politiek symbool is, door links en rechts ge/misbruikt. Zo heeft de linkse presidentskandidate Ségolène Royal zich ooit verkleed als Jeanne d’Arc/La Liberté en worden Marine le Pen en haar nichtje Marion Maréchal-Le Pen door de aanhang van Front National als de huidige incarnaties van deze heilige maagd beschouwd. Het is een beetje te vergelijken met Geert Wilders die zichzelf op Twitter als Michiel de Ruyter verkleedt, maar dan tien keer krachtiger.

Jeanne d'Arc2

 

Afbeelding omslag: Wikipedia / Wikimedia Commons