Historicus Ewout Klei bespreekt enkele boeken die, direct of indirect, over de idealen van Karl Marx gaan, de ziener die vanwege zijn vele epigonen nog immers actueel blijft.

Een actueel manifest

Het communistisch manifest van Karl Marx en Friedrich Engels uit 1848, dit jaar opnieuw uitgegeven door uitgeverij Van Tilt, pretendeert wetenschappelijk te zijn, terwijl het in werkelijkheid een ideologisch pamflet is. Het boekje is verrassend actueel, niet zozeer omdat Marx gelijk zou hebben, maar omdat zijn analyses bij links niet aan populariteit hebben ingeboet. Het spook van Karl Marx waart nog steeds door Europa. Thomas Piketty, Joris Luyendijk, Rutger Bregman, Jesse Klaver en Hans Spekman, feministen, internationale socialisten, antiracisten en andere utopisten, ze dromen allemaal van een ‘betere’ wereld waarin de onderdrukten zijn bevrijd van hun slaafse ketenen en de onderdrukkers hun privileges hebben verloren.

Als blanke, pardon, witte man die een boek over de JOVD heeft geschreven bevind ik mij natuurlijk aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Omdat ik mij van deze ‘privileges’ bewust ben weet ik ook dat ik snel mijn biezen moet pakken als hier de pleuris uitbreekt, want witte mannen met vrije gedachten zijn contrarevolutionair en verdienen daarom de Goelag of erger.

Piketty

Een witte man die duidelijk geen vrije gedachten heeft is Thomas Piketty, de roemruchte Franse econoom. Bij uitgeverij De Bezige Bij verscheen in het najaar zijn boekje De slag om Europa In tegenstelling tot Piketty’s bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw – het boek dat Jesse Klaver niet uit heeft kunnen lezen zoals zo velen – is De slag om Europa licht verteerbare kost. Piketty’s tussendoortje bestaat namelijk uit een serie columns, die ooit verschenen zijn in de Franse krant Libération, over de bankencrisis, de Eurocrisis en de vluchtelingencrisis.

Het zijn allemaal heel leesbare verhaaltjes, maar als kritische lezer denk je de hele tijd: is het allemaal wel waar wat hij beweert? In tegenstelling tot mijn collega-historici Rutger Bregman en Leo Lucassen trek ik geen grote conclusies uit ‘feiten’ die ik niet begrijp en voel ik wat minder de behoefte tot ideologische framing, maar Piketty roept met zijn apodictische stukjes een zekere weerstand bij mij op. Hij voert een kruistocht tegen de rijken die veel kapitaal hebben, vooral de rijken die hun kapitaal geërfd hebben, en beschouwt dit ook als voornaamste oorzaak van de economische crisis.

Bij Piketty gaat het niet alleen om feiten, maar vooral om de moraal die erachter zit. Links heeft gelijk en is goed, rechts heeft het fout en is fout. Volgens Piketty zijn de vluchtelingen ook een zegen voor Europa, vanwege de vergrijzing, en is het ook noodzakelijk vanwege de bevolkingsexplosie in Afrika. En wie hier vraagtekens bij durft te zetten laat zich leiden door xenofobie. Ook Piketty is dus een Helper Whitey.

Portugal

Als tegengif tegen al deze utopische ellende raad ik u het boekje Portugal, de bloem en de sikkel aan van J. Rentes de Carvalho, dat in 2014 is verschenen is bij uitgeverij Schokland als deel 7 van de serie Kritische Klassieken. Deze supergoede serie, waarin ook het magistrale Eine Jugend in Deutschland van Ernst Toller over de mislukte Beierse revolutie van 1919 is verschenen, wil ik bij dezen van harte bij u lezers aanbevelen.

Portugal, de bloem en de sikkel gaat over de Anjerrevolutie van 1974, toen er een einde kwam aan 50 jaar fascistische dictatuur en het er even op leek dat Portugal een socialistische toekomst tegemoet ging. De Anjerrevolutie had hetzelfde effect op links als de Arabische Lente 35 jaar later: het was allemaal fantastisch en geweldig, de revolutionairen waren goed, de zittende machten waren fout, en wie kritische vragen durfde te stellen was rechts en dus fout.

Rentes de Carvalho, die voor de fascisten was gevlucht en in Nederland woonde, bekeek de Anjerrevolutie echter kritisch in zijn boek Portugal, de bloem en de sikkel dat in 1975 voor het eerst verscheen. Portugal veranderde niet van de ene op de andere dag in een linkse heilstaat, ook de communistische oppositie die nu aan de macht probeerde te komen had weinig op met de vrijheid van meningsuiting en de linkse euforie in Nederland was hopeloos naïef. Deze kritische houding werd Rentes de Carvalho niet in dank afgenomen, ook in Portugal niet. Pas in 2014 verscheen zijn boek voor het eerst in het Portugees.

Wie ook kritisch was over de Portugese Anjerrevolutie was de Britse journalist Christopher Hitchens, op dat moment nog lid van de trotskistische sekte de Internationale Socialisten. De communistische intriges waren voor hem echt een eyeopener, die hem hielpen zijn marxistische overtuiging aan de wilgen te hangen en liberaal te worden.

In zijn autobiografie Hitch 22 schrijft over de ‘spontane’ overname van de socialistische krant La Repubblica door communisten. De communisten waren in het leger en bij de politie geïnfiltreerd en probeerden Portugal over te nemen. Hitchens zag wat er gebeurde, maar zijn ‘partij’ was bedwelmd door de revolutionaire euforie en weigerde te zien wat er echt gebeurde. Dat paste niet in het linkse frame. De communistische machtsovername mislukte. De communisten en hun extreemlinkse bondgenoten overspeelden hun hand met een op ontregeling gerichte couppoging, de meer traditionele, dorpse en religieuze elementen van de Portugese samenleving sloegen hun handen ineen voor een contrarevolutie en er ontstond daarna een nieuw evenwicht.

Voor de jonge fellow travelers uit West-Europa en de Verenigde Staten, die speciaal naar Portugal waren afgereisd voor de rode revolutie, was de operette afgelopen. Ze pakten hun tenten in en keerden huiswaarts. Uiteraard – want ze leerden niks – met behoud van hun utopische overtuigingen.

Ten halve gedwaald

De reden waarom ik mij, na eerst ten halve zijn gedwaald, mij vervolgens zo van links heb afgekeerd is het naïeve optimisme, het morele superioriteitsdenken, het framen van feiten, het dogmatisch vasthouden aan het eigen gelijk aan het verketteren van andere meningen. Natuurlijk, er zijn ook hele verstandige linkse mensen. Dit zijn mensen die een beetje meer gelijkheid willen, de boel bij elkaar willen houden (niet ten koste van alles) en rechtse utopieën (die zijn er ook) aan een kritisch oordeel onderwerpen. Mijn indruk is echter dat het oude marxistische spook helaas weer helemaal terug is van nooit echt weggeweest. De antiracisten en feministen met hun politiekcorrecte awarenesscampagnes beheersen het publieke debat en kritische mensen worden als witte mannen (en dus racisten) verketterd.

In plaats van rechtse utopieën en rechtse onzin hiertegenover te stellen (Thierry Baudet met zijn spookverhalen over Oekraïense soldaten die Russen zouden kruisigen) pleit ik ervoor om nuchter te blijven. Wees als Scooby Doo en zijn vrienden en ontmasker het spook, want Marx en de zijnen komen er mee weg, ‘if it weren’t for you meddling kids’.