Op 22 november 2006 worden er in Nederland Tweede Kamerverkiezingen gehouden. De PvdA, die begin 2006 volgens de peilingen zo’n 60 zetels krijgt, haalt er slechts 31 en wordt daarmee de tweede partij. CDA-politicus Maxime Verhagen – ‘Met Bos ben je de klos’ – heeft de PvdA-campagne effectief ontspoord. Toch gaan CDA en PvdA met elkaar en de ChristenUnie in een coalitie zitten.

 

PvdA-voorsprong

Het kabinet-Balkenende II was op 30 juni 2006 ten val gekomen, omdat D66 het vertrouwen in het kabinet had opgezegd en haar ministers had teruggetrokken. De reden hiervan was het zogenaamd krachtdadige, maar nogal bekrompen optreden van Rita Verdonk. De minister van Vreemdelingenzaken en Integratie had het uit Somalië afkomstige VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali een verklaring laten ondertekenen waarin stond dat ze gelogen had tegen Verdonk over haar Nederlanderschap. D66 vond de wijze waarop Verdonk dit deed zo verkeerd, dat de fractie bij monde van fractievoorzitter Lousewies van der Laan de stekker uit het kabinet trok.

Wie breekt betaalt en D66, die in 2003 zes zetels had, stevende af op een historische nederlaag. De PvdA, de grootste oppositie van het land, leek de wind in de zeilen te hebben. Wouter Bos was bijzonder populair en de PvdA stond begin 2006 in de peilingen op 60 zetels. Maar peilingen zijn maar peilingen. En de PvdA-voorsprong smolt als sneeuw voor de zon.

 

Wouter Bos had in een lezing verteld dat hij de AOW wilde hervormen, maar hierop lag een politiek taboe. Hij werd door voormalig PvdA-coryfee Marcel van Dam in de Volkskrant en door CDA-‘rat’ Maxime Verhagen keihard aangevallen. ‘Met Bos ben je de klos’, waren zijn beruchte woorden. Wouter Bos wilde de AOW-plannen echter niet opzij zetten en een programmacommissie boog zich over de vraag hoe het allemaal anders moest. Dat duurde heel lang, terwijl het CDA zijn verkiezingsprogramma allang af had. Ondertussen daalde de PvdA in de peilingen.

Tijdens de debatten was er weinig meer van Wouter Wonderboy over. Balkenende ging ook hard het debat in en zei: ‘U draait en u bent niet eerlijk.’ De CDA-spin dat Bos een draaikont was, niet terecht maar wel een hele slimme spin, werd door veel kiezers voor zoete koek geslikt.

 

De vergissing van Femke Halsema

De PvdA verloor 11 zetels en ging van 42 naar 31. Het CDA, dat in de peilingen lange tijd op groot verlies stond, wist zich te handhaven en haalde 41, een verlies van drie zetels. Beide partijen waren tot elkaar veroordeeld voor een coalitie, maar ze hadden geen parlementaire meerderheid samen. Met de Socialistische Partij wilde het CDA niet regeren, Femke Halsema wees de coalitiebesprekingen met CDA en PvdA af omdat ze vermoedde dat de besprekingen met de orthodox-christelijke ChristenUnie toch op niets zouden uitlopen. Helaas voor de GroenLinks-leider waren deze gesprekken een succes, in de zin dat er een kabinet werd gevormd, en bleef GroenLinks aan de zijlijn staan. In 2010 en in 2017 zou de partij weer achter het net vissen.

Het kabinet Balkenende-IV (na het weglopen van D66 regeerde het minderheidskabinet Balkenende-III) was gedoemd om te falen. De persoonlijke verhoudingen tussen Balkenende en Bos waren verziekt, de verhoudingen tussen Verhagen en Bos ook. De enige partij die echt in de coalitie geloofde was de ChristenUnie, een partij die zich volgens historicus Gerrit Voerman ‘van de marge naar de macht’ had bewogen.

 

Pechtold en PVV

Voor de oppositiepartijen was het nieuwe kabinet een zegen. Mark Rutte, die in 2006 de lijsttrekkersverkiezingen van Rita Verdonk had gewonnen, werd dé oppositieleider op rechts. Alexander Pechtold, die de lijsttrekkersverkiezingen van Lousewies van der Laan had gewonnen, haalde met zijn humor en intelligentie D66 weer uit het diepe dal. Het feit dat rechts van de VVD de PVV van Geert Wilders was ontstaan, een politieke partij die op felle wijze ageerde tegen de islam en tegen links, speelde Pechtold enorm in de kaart. Hij kon zich presenteren als het redelijke antwoord op het populisme. Dat Pechtolds partij zelf te weinig echte ideeën had werd dankzij zijn strijd tegen Wilders mooi gecamoufleerd.

De PVV ten slotte was vanuit het niets (Wilders had natuurlijk wel een zetel, nadat hij uit de VVD was gestapt) op negen zetels uitgekomen. Dit hadden de opiniepeilers niet verwacht. De PVV werd dé populistische partij. Tot de komst van het Forum voor Democratie in de Tweede Kamer op 15 maart 2017 zou de PVV geen serieuze electorale concurrenten hebben. EénNL, Trots op Nederland en VNL mislukten jammerlijk.

 

Reconstructie: Hoe de PvdA-verkiezingscampagne volkomen mislukte

 

Afbeeldingen: Wikimedia / Wikipedia Commons