In 1944 weet het Duitse leger maandenlang stand te houden bij Narva, waardoor de opmars van het Rode Leger vertraagd wordt. Op 10 augustus wordt het Sovjet-offensief gestaakt. Tijdens de gevechten om de stad Narva wordt het Generaal Seyffardt regiment van de SS-vrijwilligersdivisie Nederland zo goed als vernietigd door de Russische luchtmacht. 

 

Russisch offensief

Nadat het Rode Leger begin 1944 een einde maakt aan de belegering van Leningrad wordt in februari besloten tot het Narva-offensief tegen Heeresgruppe Nord. Doel van deze operatie is de herovering van Estland en de andere Baltische gebieden. Stalin hoopt in Estland vliegvelden aan te leggen waarmee de Finnen kunnen worden bestookt, zodat Finland zich uit de oorlog terugtrekt.

Helaas voor het Rode Leger verloopt het Narva-offensief niet zo voorspoedig. De Duitsers en SS-vrijwilligers uit de bezette gebieden bieden flinke weerstand. Onder deze buitenlandse SS-vrijwilligers zitten ook veel Nederlanders. Als in juli 1944 de Russen eindelijk de Duitse linies bij Narwa doorbreken trekt ook het regiment Generaal Seyffardt zich terug. Dit regiment, vernoemd naar de Nederlandse generaal die in 1943 door het verzet werd vermoord, wordt echter vlak buiten Narva ontdekt door de Russische luchtmacht en volkomen in de pan gehakt. Aan het begin van de Duitse veldtocht had de Luftwaffe uiteraard air superiority, maar in 1944 heeft de Sovjet-luchtmacht zich hersteld en zijn de Duitse vliegtuigen vooral nodig om het moederland te verdedigen tegen de Britse en Amerikaanse bommenwerpers.

De Duitse troepen en SS-vrijwilligers die de verovering van Narva overleven trekken zich terug op de Tannenberglinie, waar ze tegen de Russische overmacht stand weten te houden. Op 10 augustus blaast het Rode Leger het Narva-offensief af. Hoewel het Rode leger terreinwinst heeft geboekt is het Narva-offensief mislukt. De opmars verliep zeer traag, de Duitse troepen en de SS-vrijwilligers konden Narva lange tijd behouden. Dat de Sovjet-Unie eindelijk vooruitgang boekt is vooral te danken aan het op 22 juni gestarte Bagration-offensief tegen Heeresgruppe Mitte, dat een groot succes is.

 

Omstreden monument

In 2006 wordt er in Estland een omstreden monument voor de Nederlandse SS-vrijwilligers die vochten in Narva onthuld. Op deze gedenksteen stond de volgende tekst:

Ter nagedachtenis aan de gesneuvelde, vermiste en in gevangenschap omgekomen Nederlandse frontsoldaten, verpleegsters en helpers die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa 1941-1945 trouw hun plicht vervulden.

Het monument en vooral deze tekst hebben in Nederland voor de nodige ophef gezorgd. Hoewel in neonazi-kringen de Nederlandse SS-vrijwilligers worden geromantiseerd en vooral hun ‘heldendaden’ bij Narva worden bejubeld maakten ook onze SS’ers zich schuldig aan oorlogsmisdaden. Van de Nederlandse vrijwilligers bij de SS-eenheid Wiking is bovendien bekend dat ze betrokken waren bij de moord op Joden. Misschien waren sommige Nederlandse SS’ers zich van maar weinig kwaad bewust en meenden ze echt dat ze met iets nobels bezig waren, maar ze bevonden zich aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Uiteraard moeten historici hun rol zo objectief en genuanceerd mogelijk onderzoeken en beschrijven, maar een monument voor Nederlandse SS’ers is een brug te ver.

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons