Vasthouden aan je idealen en daar het pluche en de regeringsmacht voor opgeven. Jesse Klaver kon afgelopen week in eigen kring en daarbuiten op bewondering rekenen voor zijn principiële opstelling. De GroenLinksleider wil echter zijn idealen opdringen aan de samenleving en hij wil de overheid gebruiken om deze te realiseren.

 

Projecteren op de overheid

Het merkwaardige aan GroenLinks (en andere linkse partijen) is dat zij begrippen als ‘idealen’,  ‘humaan’ en ‘sociaal’ niet op hun persoonlijke leven betrekken maar projecteren op de overheid. Het handelen van de staat krijgt vervolgens het etiket opgeplakt waarvan de linkse politicus vindt dat het er bij past en veel media nemen dit klakkeloos over. Zo zijn hoge uitkeringen sociaal, de grenzen openzetten voor wie maar wil binnen komen is humaan en een beleid dat dit allemaal faciliteert idealistisch.

Aan de rechterkant van het politieke spectrum komt dit minder vaak voor. De belangrijkste reden daarvoor is dat men daar de overheid niet ziet als degene die jouw idealen moet realiseren. Dat moet je zelf doen. Maar ook rechts is er niet vrij van. Zo overschat men daar de mogelijkheden van wetshandhaving door politie en justitie en de impact van sancties. Bureaucratieën gaan echter hun eigen gang. De boete voor niet handsfree bellen is €230. Toch zie je het heel veel mensen doen, omdat de pakkans minimaal is. Boetes voor zwart rijden in de trein worden, hoewel verplicht, vaak niet opgelegd omdat een conducteur de confrontatie niet aandurft en daarom liever vraagt aan een zwartrijder om bij het volgende station uit te stappen en alsnog in te checken. Deze doet dat natuurlijk braaf.

De roep om strenge sancties bij uitkerings- of belastingfraude is nooit ver weg. Sanctionering is echter niet de manier om de verzorgingsstaat overeind te houden. Het is goed toepasbaar om uitwassen te voorkomen en exceptioneel gedrag af te straffen, maar in een democratische rechtsstaat kun je geen arrangementen overeind houden als die niet worden gedragen door de overgrote meerderheid van de bevolking. Nu belijdt die bevolking in Nederland wel keer op keer met de mond steun voor de verzorgingsstaat, maar het gedrag om dit te ondersteunen glijdt steeds verder af. Dat heeft twee oorzaken: een financiële en een morele.

 

Financiële kant

Eerst de financiële kant. Mensen willen wel de lusten maar niet de lasten van de verzorgingsstaat. Niemand betaalt zelf graag belasting, maar men denkt wel dat een ander nog wat meer kan bijdragen. Je kunt de uitstekende polisvoorwaarden, die we nog steeds hebben, echter alleen in stand houden als mensen zich naast hun rechten ook bewust zijn van hun plichten. Dat ze niet denken: Ik pak nog een paar maanden WW in plaats van nu te gaan werken. Ik zou best kunnen werken, maar dan raak ik mijn WAO-uitkering kwijt. Die onterecht genoten bijstand betaal ik niet terug, want dat doet bijna niemand. Die sociale huurwoning is goedkoop en de ligging is gunstig. Ook al zit ik in de Tweede Kamer en verdien ik veel meer, ik blijf mooi zitten. De BTW bij die contante betaling steek ik mooi in eigen zak of die privé-aankoop laat ik via de zaak lopen. De leaseauto met de lage bijtelling rijd ik ook privé. Dat geld staat goed op die buitenlandse bankrekening. Al dit soort gedrag tast het financiële draagvlak voor de verzorgingsstaat aan. De ene partij wil uitkeringsfraude hard aanpakken en de ander beklaagt zich over belastingontduiking. Het zijn echter twee kanten van dezelfde medaille. In beide gevallen gaat men voor eigen gewin en mag de rest van de samenleving betalen of de gemiste inkomsten aanvullen.

Overheidsbeleid om de linkse idealen te realiseren stelt het bereiken ervan uit. De toestroom van vluchtelingen vertaalt zich in een voortdurende stijging van het aantal mensen in de bijstand, zelfs als de werkloosheid daalt. Ook het onder het mom van armoedebestrijding willen verhogen van die bijstand (en andere uitkeringen) kost veel geld. De behoefte om politieke idealen via de overheid te laten realiseren is oneindig, maar leidt tot een steeds verdere stijging van de collectieve lastendruk en holt de belastingbasis uit waardoor het uiteindelijk de economie laat stagneren.

 

Morele dimensie

Naast een financiële is er ook een morele dimensie en die betreft de omgang met afspraken en regels. Over verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gedrag. Niet alleen met het uitgeven van veel geld probeert de overheid op instigatie van beter wetende politici het gedrag van mensen in een bepaalde richting te sturen, kortom idealen te realiseren, maar ook via allerlei regels. Aan de andere kant wordt (vaak door dezelfde mensen) een groot belang gehecht aan persoonlijke vrijheid en het zelf kunnen inrichten van je leven. Steeds meer mensen vinden dat regels niet of in mindere mate voor henzelf gelden, maar ontsteken in grote woede als anderen zich er niet aan houden. Dat geldt niet alleen voor verkeersregels, hoewel die een bijzonder goed voorbeeld zijn om dit punt te illustreren. Mensen maken zelf wel uit wat goed voor hen is. Veel regels die dit belemmeren kunnen worden afgeschaft, zo vinden zij, en zij gedragen zich alsof dit al is gebeurd. Deze mensen zijn echter vaak weinig consistent en consequent in hun gedragingen. Op andere terreinen blijkt dat zij juist extreem veel waarde hechten aan regels en willen dat de overheid handhavend optreedt. Dan kan het gaan om duurzaamheids- en milieumaatregelen, dierenwelzijn, rechten van seksuele minderheden, bestrijden van discriminatie enzovoort. Je kunt echter niet een selectieve persoonlijke waardering op regels toepassen, waarbij jijzelf wel bepaalt welke regels wel of niet gelden en welke wel of niet gehandhaafd moeten worden.

Om de analogie te leggen met belastingwetgeving. De mensen die zich een grotere persoonlijke vrijheid toe-eigenen dan waar ruimte voor is, zien er geen probleem in om anderen te laten betalen voor de idealen die ze daarnaast ook nog hebben. Ook al verzetten die anderen zich daar tegen, als een parlementaire meerderheid aldus besluit heeft deze categorie zich maar te schikken. Het is dan nogal hypocriet om te zeggen dat belastingontduiking zwaar moeten worden gestraft, terwijl regels die jou niet zo goed uitkomen omdat je in een kraakpand woont, tegen dieren slachten bent, illegaal verblijft in Nederland, graag drugs gebruikt, wildplast en onterecht in de bijstand zit, niet van toepassing zijn.

Dat brengt me bij het antwoord op de vraag waarom je je aan afspraken en regels houdt. Niet omdat er straf dreigt als je het niet doet, maar om rekening te houden met een ander en diens vrijheid om het leven te leiden wat hij of zij wil. Het paradoxale van de situatie is dat degenen die de regels overtreden er belang bij hebben dat anderen zich eraan houden, want anders word je wel heel erg aangetast in je persoonlijke vrijheid om de regels te overtreden. Dat maakt je ook een stuk terughoudender om een ander (via de inzet van overheidsmacht) jouw idealen op te dringen en te dwingen daaraan mee te betalen en deze te realiseren. Tegelijk respecteer je dan regels en afspraken. Zonder regels geldt het recht van de sterkste en dat zie je bijvoorbeeld dan ook terug in het verkeer in de grote steden. Zonder dit alles verdwijnt het fundament onder de verzorgingsstaat. Ja zelfs van de samenleving.