De rellen rond de G20-top in Hamburg tonen twee zaken aan: Het naïeve wereldbeeld van de demonstranten en de verstrengeling van links en extreemlinks.

 

Onvoldoende distantie

Om met het laatste te beginnen: Gematigd linkse partijen distantiëren zich nog steeds niet van extreemlinkse partijen. Dat is vooral omdat ze deze activisten zien als idealisten waarmee ze dezelfde doelen delen en alleen mee over van mening verschillen over of en hoe die zijn te bereiken. Zo trekt de PvdA gebroederlijk op met dubieuze clubs als de Internationale Socialisten en AFA. Dit jaar nog bij de anti-Trump demonstratie op het Malieveld en daarvoor bij talloze andere gelegenheden (zie bijvoorbeeld Utrecht bekent kleur). Dit helpt extreemlinkse partijen in hun pogingen zichzelf als ‘mainstream’ te presenteren en dat lukt goed: In Nederland stemde bij de afgelopen parlementsverkiezingen 1 op de 5 kiezers op een extreemlinkse partij en GroenLinks was lang serieus in beeld voor kabinetsdeelname. Het gaat te ver om GroenLinks en SP gelijk te stellen aan de nietswaardige lieden die al stenen gooiend en brandstichtend door de straten van Hamburg trokken, maar zich al te zeer distantiëren van het geweld doen zij ook niet en ze zijn de eersten om met de vinger naar de politie te wijzen en te roepen dat de rechten van demonstranten zijn geschonden. Dat zou heel anders zijn als de betogers van extreem rechtse signatuur waren geweest. Dan zou (terecht) de wereld te klein zijn.

Laten we de denkbeelden van de betrokkenen in Hamburg eens nader onder de loep nemen. Zij zijn zo overtuigd van hun eigen gelijk dat het realiseren hiervan alle middelen heiligt. Samenhang is soms moeilijk te ontdekken en onderlinge meningsverschillen zijn er ook. Kortweg zijn de demonstranten tegen het kapitalisme en tegen vrijhandel en eisen zij onmiddellijk de meest vergaande maatregelen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Wij danken onze welvaart aan een economisch systeem wat bekend staat als kapitalistisch. In Nederland heeft deze term een negatieve bijklank gekregen. We zouden het misschien ook beter het arbeiderisme kunnen noemen, omdat het ervoor heeft gezorgd dat degenen die de factor arbeid leveren een ongekende welvaartsstijging hebben doorgemaakt in de afgelopen decennia, die zijn weerga in de geschiedenis niet kent. Dat extreemlinkse lieden überhaupt de tijd en de middelen hebben om in Hamburg een lang weekend stenen te gooien, danken zij aan het kapitalisme dat zelfs mensen die niet werken van voldoende inkomen voorziet voor hun bestaan. En werkenden daarnaast ook een overvloed aan vrije tijd geeft vergeleken met hen die een eeuw geleden de arbeidende klasse vormden.

 

Bom

De demonstraties tegen het kapitalisme, geweldloos of niet, leggen een bom onder het ‘verdienmodel’ van onze samenleving. Omvang van en ingrijpen door de overheid hebben allang de scherpe kanten van het ‘kapitalisme’ afgehaald. Dit levert de middelen op voor een verzorgingsstaat van ongekende proporties waarin naar hartenlust uitkeringen en subsidies worden rondgepompt, gefinancierd door nivellerende belastingen. Maar in plaats van dit verdienmodel te koesteren, bijt men liever in de hand die hen voert. Wie de plunderingen van winkels in het centrum van Hamburg aanschouwt, ziet dat een elementair recht als bezit niet veilig is bij links. Als mensen echter de opbrengsten van hun inspanningen niet kunnen oogsten, zullen ze die inspanningen achterwege laten. Huiveringwekkend is een politie die toekijkt terwijl de bezittingen van ondernemers worden vernield en geplunderd. De garantie dat iemand kan beschikken over zijn of haar eigendommen is onmisbaar voor het realiseren van een acceptabel welvaartsniveau en behoort een fundamenteel mensenrecht te zijn. Laten we het dan ook nog even hebben over de toon van het debat: In een klimaat dat mensen met een hoger inkomen neerzet als zakkenvullers, bedrijven als belastingontduikers en ondernemers als mensen die hun personeel uitbuiten, leidt het gebrek aan respect uiteindelijk tot ontsporingen ten aanzien van de in ogen van extremisten onverdiend verkregen eigendommen van betrokkenen.

Hier staat een droomwereld van vage idealen tegenover. Kleinschalige communes die zelfvoorzienend zijn zal mensen in het westen echter op een dusdanig laag bestaansniveau brengen dat maar weinigen acceptabel zullen vinden en zal mensen in de derde wereld blijvend tot armoede veroordelen. Dit soort ideeën, dat al zo vaak onwerkbaar is gebleken, blijft toch hardnekkig de kop opsteken. De laatste tijd vaak in de vorm van pleidooien van zelfvoorzienendheid, omdat al dat gesleep met spullen over de wereld slecht is voor het milieu. Wie wordt afgekoppeld van de internationale arbeidsdeling wacht economische achteruitgang. Zie bijvoorbeeld ook de economische resultaten van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw dat werd uitgesloten door de internationale gemeenschap en noodgedwongen een economie gericht op zelfvoorziening trachtte te realiseren. Het mislukken hiervan heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het verdwijnen van de apartheid in de jaren negentig.

 

Vrijhandel

De demonstranten keren zich ook tegen vrijhandel. Die zou niet eerlijk zijn. Wie bewijs zoekt voor oneerlijke handelspraktijken zal die altijd vinden. Alle landen in de wereld hanteren deze en binnen en tussen alle handelsblokken komen deze voor. Het afschaffen van vrijhandel is echter het kind met het badwater weggooien. De groei van de internationale handel na de Tweede Wereldoorlog is een van de belangrijkste dragers geweest van de wereldwijde welvaartsstijging. Daar kan niemand om heen. Wie wil zien wat de uitwerking is van anti-kapitalisme en beperking van de internationale handel richt de blik op Noord-Korea, waar de bevolking omkomt van de honger. Het beetje groei dat Noord-Korea de afgelopen jaren heeft weten te realiseren, komt door de toename van de handel met China. Ook een andere lieveling van links, Cuba, laat zien wat de uiteindelijke uitwerking is van een politiek gebaseerd op linkse idealen.

Het belangrijkste punt om voor vrijhandel te zijn, is dat zonder een open handelspolitiek van met name het westen de derde wereld er nooit in zal slagen een acceptabel welvaartsniveau te bereiken. De landen die het is gelukt om zich te ontworstelen aan armoede (bijvoorbeeld Zuid-Korea, Taiwan, Singapore) slaagden daarin via een door toename van de export geleide groei. Alphonse Muambi draait in Trouw de zaken om: Wie geen vluchtelingen toelaat uit Afrika krijgt ook geen grondstoffen uit dit continent. Diegenen die daardoor vooral worden getroffen zijn de bewoners van Afrika zelf. Korea en Taiwan zijn niet rijk geworden door grote aantallen mensen te exporteren maar goederen en diensten. Aandacht en geld richten we nu op de honderdduizenden die de oversteek wagen, maar zouden we juist moeten inzetten op de honderden miljoenen die achterblijven.

 

Klimaat

En dan het derde punt. Zelfs als je de analyse met betrekking tot de verandering van het klimaat volledig deelt, dan hoef je het nog steeds niet perse eens te zijn met de aard, omvang en timing van de voorgestelde maatregelen om de negatieve gevolgen van klimaatverandering de bestrijden. En ook in de analyse zitten de nodige zwakke punten, al is het maar dat die niet volledig is en wellicht nooit volledig kan worden. Dat is ook niet erg om stappen af te spreken die je wilt zetten, maar het is een stap te ver om tegenstanders er vervolgens de hersens mee in te slaan. Maatregelen om het klimaat te veranderen moeten worden gefinancierd. Wie het kapitalisme wil afschaffen en zich tegen vrijhandel keert, zal het spoedig aan middelen ontbreken om dit te doen. Het einde van het kapitalisme betekent niet noodzakelijkerwijs het einde van de vervuiling, zoals China als grootste vervuiler laat zien (en in het verleden de Sovjet-Unie). De aanpak van de negatieve kanten van klimaatverandering is gebaat bij meer inhoudelijke discussie. Toegeven dat je iets niet weet, is er nu niet bij. Hoe stellig in het verleden ook de opvattingen waren ten aanzien van de rapporten van de Club van Rome, de zure regen en de voortdurende temperatuurstijging op de aarde, het bleek toch altijd net anders te zitten (denken we nu….). Net als andere ideeën die jarenlang met grote stelligheid als wetenschappelijk verantwoord zijn geponeerd: de verzorgingsstaat die niet uitgebreid en royaal genoeg kon zijn, de maakbaarheid van de samenleving en dat het dagelijks nuttigen van eieren ongezond zou zijn.

De idealen van links blijven voor velen een wenkend perspectief vormen. In plaats van dat jezelf aan de slag moet om iets van je leven te maken en een bijdrage te leveren aan de maatschappij is daar de overheid die je voor je karretje kunt spannen om de gewenste samenleving vorm te geven en voor het realiseren daarvan de medewerking van anderen (met name financieel) af te dwingen. Telkens weer blijken mensen zich daardoor liever in de maling te laten nemen, dan zelf de handen uit de mouwen te steken.

 

Afbeelding: Wikipedia / Wikimedia Commons