Dankzij haar niet bepaald sociaal handige column over Nouri en MH17, waarin ze beweerde dat het leed van de voetballer haar wel wat deed maar de slachtoffers van de MH17 niets, werd Hanina Ajarai vandaag het twitteroffer van de dag. Hoe moeten we dit duiden?

 

Een relletje veroorzaken

Arnon Grunberg kreeg een tsunami aan kritiek over zich heen toen hij drie dagen na 9/11 schreef dat de aardappelpannenkoekjes in New York na de aanslagen nog even lekker smaakten als voorheen. De kosmopolitische schrijver wilde hiermee de betekenis van de aanslagen relativeren, de wereld was immers niet vergaan, maar veel mensen vonden dit respectloos naar de slachtoffers van 9/11. Ook vanuit de Grachtengordel was er kritiek. Grunberg had zijn column volgens een dame ‘uit het literaire leven’ wel mogen schrijven, maar niet op dat moment, zo vlak na de aanslagen. Zijn timing was totaal verkeerd.

De column van Hanina Ajarai heeft een iets betere timing, het neerstorten van de MH17 boven Oekraïne is nu alweer drie jaar geleden, maar het is niet bepaald tactisch richting de nabestaanden. Hoewel je als columnist in principe over alles mag schrijven is het niet verstandig om alles maar op te schrijven wat in je opkomt. Dat leidt alleen maar tot ophef en onnodig gedoe. Ajarai anticipeerde trouwens al op de ophef in haar column, want ze schreef in haar laatste alinea:

Deze bekentenis is niet bedoeld om te provoceren of iemand te kwetsen, ook al kan ik de scheldkanonnades die zullen volgen op deze column wel vast uittekenen.

Waarom schrijf je het dan op? Wil je per se een relletje veroorzaken?

Het relletje kwam er uiteraard. En dat de reacties zo fel waren had natuurlijk ook alles te maken met het feit dat Hanina Ajarai een moslima met een hoofddoek is die een column heeft bij een grote Nederlandse krant. Dat mag niet ofzo en daarom wordt haast elke column van Ajarai onder een vergrootglas gelegd, zodat de boze burgers weer een reden hebben om ergens boos over te zijn.

 

Misselijkmakend mechanisme

Han van der Horst schreef over dit misselijkmakende mechanisme een sterke analyse, waarin hij terecht ‘de jacht op iedereen die niet hard genoeg met de horde meehuilt’ bekritiseerde. Toch speelde Van der Horst naar mijn smaak iets te gemakkelijk de rol van ‘white knight’, die de belaagde jonkvrouw van kleur wilde redden. Als je een ongezouten column schrijft over een gevoelig onderwerp dan kun je kritiek verwachten, sterker nog, Ajarai voorzag deze ophef al. Het feit dat ze door de verbaal verstandeloze volksstammen extra hard wordt aangepakt omdat ze een hoofddoek draagt is uiteraard verkeerd. Desalniettemin is het onzin om moslimcolumnisten, lesbische columnisten, zwarte columnisten enzovoort enzovoort maar te ontzien omdat ze tot een ‘zielige’ minderheid behoren. Dat is progressief paternalisme, ook een vorm van racisme.

Ten slotte nog een woord over empathie met slachtoffers, waar het in de column van Hanina Ajarai om te doen was. Het klopt inderdaad dat je je – om subjectieve redenen – meer met het ene slachtoffer dan met het andere kan identificeren. Je moet een bepaalde verbondenheid voelen om empathie mogelijk te maken. Niettemin is het niet heel netjes, empathisch en slim om hardop te zeggen dat het leed van een groep waar je je niet zo mee verbonden voelt je helemaal niets doet. Dan voelen andere mensen, die wel heel emotioneel bij deze mensen betrokken zijn, zich beledigd. Stel, Jan Roos maakt een column over waarom de slavenhandel hem niets doet, maar de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog wel. Uiteraard valt dan heel schrijvend Nederland van kleur over hem heen. En niet alleen omdat hij een achterlijke column heeft geschreven, maar ook omdat hij een witte man is. We krijgen dan dezelfde mechanismen, maar dan omgekeerd. Het mag natuurlijk allemaal, schrijven over ons gevoel, maar we schieten er zelden iets mee op.

Tot zoverre deze analyse. Ik heb opeens trek in aardappelpannenkoekjes. Noem het mijn onderbuik.

 

Update 15:42 uur: 

Mevrouw biedt haar excuses aan, want ze bedoelde het niet als een belediging aan het adres van de MH17-slachtoffers.